5 Waarom spreekt dit zo tot de verbeelding?

Welke eigenschappen maken een misdaadzaak tot een echte hype?

Het gebeurde moet vooral dichtbij voelen.

Misdaadzaken die de verbeelding sterk prikkelen, hebben vrijwel altijd de volgende (met elkaar samenhangende) eigenschappen:

Het gebeurde heeft iets opvallends, extreems of onverwachts.

Kinderen uit sloppenwijken die plots verdwijnen, behoren al snel tot de categorie ‘het is heel erg, maar het is geen nieuws’. Maar rijke meisjes zoals Natalee Holloway en Maddy McCann verdwijnen minder vaak, en als het wel gebeurt, krijgt het soms overmatig veel aandacht. Dit wordt wel het ‘missing white woman syndrome’ of het ‘missing pretty girl syndrome’ genoemd.

Wat meehelpt: zowel Maddy als Natalee zijn blond. „Op de redactie van The Times was het zo”, vertelde de Britse journalist Joanna Pitman eens, „dan werden ’s ochtends de nieuwsfoto’s doorgenomen, en als er een blonde vrouw bijzat – en dat is vaker dan je denkt – dan kwam die op de voorpagina. Altijd.” Pitman schreef het boek On Blondes, een cultuurgeschiedenis van blond haar (uitgeverij Bloomsbury, 2003, vertaald als Blond, bij uitgeverij Vassalluci).

Het gebeurde voelt ‘dichtbij’.

Natalee verdween terwijl ze op schoolreisje was. Maddy verdween tijdens een vakantie met haar ouders in Portugal. Zoiets kunnen we ons eenvoudig voorstellen – en we voelen het ook. Als we iemand zien die pijn of verdriet heeft, voelen we dat automatisch zelf ook. Dezelfde hersengebieden zijn erbij actief (maar gelukkig wel wat minder sterk).

Het gebeurde lijkt letterlijk een klassiek drama.

Er bestaan maar zesendertig verschillende soorten verhalen. Volgens sommigen zijn het er slechts zeven, maar in navolging van enkele achttiende- en negentiende-eeuwse theaterschrijvers hield Jan Veldman het op zesendertig hoofdcategorieën, die hij beschreef in het boekje De 36 dramatische situaties. Alle mogelijke verhaalideeën op een rij (uitgeverij Augustus, 2007).

Natalee Holloway past onder andere in de categorieën 7 ‘wreedheid en ongeluk’, 10 ‘ontvoering’, 11 ‘raadsel’, 17 ‘fatale fout’, en 36 ‘verlies van een geliefde’. Hoeveel basisverhalen er precies zijn doet er niet toe, maar ze bestaan natuurlijk niet voor niets. Ze sluiten aan op de menselijke geest: perfecte beheersing van de situaties die erin voorkomen, helpt ons om te overleven.

Overigens moet een misdaadverhaal dat de verbeelding prikkelt liefst ook enigszins eenvoudig lijken.

De zaak Jérôme Kerviel had deze drie eigenschappen trouwens ook. Iedereen heeft weleens een pen van zijn werk meegenomen om privé mee te spelen, maar vijf miljard euro? Toch kan het in Nederland zó gebeuren, deze situatie 30b, ‘ambitie en hebzucht, waarna misdaad op misdaad volgt’. Bij Ladbrokes kun je dan ook al wedden wie Kerviel moet spelen in de filmversie. En wie zou Natalee Holloway moeten spelen ... misschien wel Lisa Smit (momenteel in de bioscoop naast Theo Maassen, in de film TBS)?