‘Waddeneiland straks voor allerrijksten’

Staatsbosbeheer verhoogt op Vlieland en Terschelling de tarieven van de erfpacht. Alleen de ‘rich and famous’ kunnen zich nog een vakantiehuis veroorloven.

De elite neemt straks bezit van Vlieland en Terschelling. En dat is de schuld van Staatsbosbeheer, grootgrondbezitter op beide eilanden.

Zó spreken veel bewoners en bestuurders op de Waddeneilanden over de plannen van Staatsbosbeheer om het erfpachttarief drastisch te verhogen, met gemiddeld honderden procenten.

Vanaf de jaren dertig van de vorige eeuw zijn honderden vakantiehuizen gebouwd op grond die door Staatsbosbeheer in erfpacht is uitgegeven. Dat wil zeggen dat huiseigenaren hun grond onder de woning niet in eigendom hebben, maar langdurig huren. De kavels met vakantiehuizen, een bedrijventerrein en enkele permanent bewoonde huizen zijn in de loop der jaren meer waard geworden. Daarvan wil Staatsbosbeheer nu de vruchten plukken, door aanpassing van aflopende erfpachtcontracten.

Woordvoerder Joke Bijl van Staatsbosbeheer: „Wij hebben als zelfstandig bestuursorgaan de taak gekregen om marktconform te opereren. Daar horen nieuwe tarieven bij. Wij mogen niet marktverstorend werken.” Het tarief moet 5 à 6 procent zijn van de economische waarde, zegt Staatsbosbeheer, dat zich baseert op een advies van een commissie onder voorzitterschap van oud-staatssecretaris van Financiën Ferdinand Grapperhaus, vijf jaar geleden verschenen na aanhoudende meningsverschillen over de hoogte van de canon, ofwel huurprijs.

De effecten van de lastenverzwaring doen zich nu gelden. Er zijn op beide eilanden veel eigenaren die de exploitatie van hun vakantiehuis nu kunnen betalen door het regelmatig te verhuren. Met de gestegen maandlasten zouden de huizen veel vaker moeten worden verhuurd. Dat is niet altijd mogelijk, omdat er nu eenmaal een limiet is aan het aantal bezoekers. Ook zou de huur drastisch kunnen worden opgetrokken. Maar daarmee prijzen de vakantiehuizen zich uit de markt, zeggen de eilanders, en wijken de gasten uit. „Naar Ameland of zo.”

Het gevolg is nu dat de woningen worden verkocht en niet meer worden verhuurd. Burgemeester Baukje Galama (VVD) van Vlieland: „De zomerhuizen zijn alleen nog bereikbaar voor mensen met een heel grote portemonnee. Dat zijn mensen die lachen om de gestegen erfpacht en het huis als tweede of derde woning kopen. Verhuren doen ze niet. Zelf verblijven ze er enkele weken per jaar. Dat de lokale economie hierdoor schade lijdt, is wel duidelijk.”

De huiseigenaren op Terschelling zijn kwaad. „Staatsbosbeheer heeft dollartekens in de ogen”, zegt Martinus Kosters, eigenaar van een aantal vakantiewoningen op het eiland. Hij is voorzitter van de Vereniging Terschellinger Erfpachters. De vereniging werd onlangs door de rechtbank van Leeuwarden in het ongelijk gesteld. Die oordeelde dat de handelwijze van Staatsbosbeheer niet onredelijk was, maar Kosters ziet het hoger beroep met vertrouwen tegemoet: „Staatsbosbeheer maakt misbruik van zijn positie als monopolist, door zonder enig overleg onredelijke voorwaarden te dicteren.”

De gemeenteraad van Terschelling nam deze week een motie aan tegen verhoging van de erfpacht. De motie was van raadslid Antoine van den Berg (Plaatselijk Belang): „Staatsbosbeheer weet zich geen raad met zijn bevoegdheden. Ze zijn projectontwikkelaar geworden”, zegt hij. Burgemeester Jurrit Visser (PvdA) en een aantal raadsleden willen binnenkort naar Den Haag om minister Verburg (LNV, CDA) te vragen in te grijpen. Zij krijgen steun van een aantal Tweede-Kamerleden, onder wie Annie Schreijer-Pierik (CDA). „Dit kan zo niet”, zegt ze. Burgemeester Visser: „Staatsbosbeheer heeft ook de maatschappelijke verantwoordelijkheid om de voorzieningen op peil te houden. Als je de canon zó hoog maakt, ben je de lokale gemeenschap aan het uithollen en worden we straks een resort. Laatst kwam hier een zakenman eventjes een paar huizen voor zijn dochters kopen. Dat is een tendens zoals op het Duitse Waddeneiland Wangerooge. Alleen hotels en dure huizen. Daardoor valt het verenigingsleven uit elkaar. De jeugd trekt weg. Met zo’n ontwikkeling verliest dit eiland zijn eigenheid, het karakter waarvoor het juist zo wordt gewaardeerd.”

Hoofdboswachter Freek Zwart op Terschelling spreekt zich niet uit over het beleid van zijn directie. Wel wil hij zeggen dat het systeem van erfpacht zo slecht niet is. Wie een huis op Terschelling koopt, moet niet alleen de canon betalen maar is ook gebonden aan voorschriften. De huizen mogen niet zomaar worden verbouwd. De kleur van de gevel is niet vrij. Schuttingen en grote terrassen zijn verboden. En nieuwe huizen mogen niet te hoog worden gebouwd. Zwart: „Door de erfpacht kunnen wij het landschap beschermen.” Over de hoogte van de erfpachtcanon kan veel principieels worden gezegd, zegt hij, maar in de praktijk wordt bij de prijs van een huis rekening gehouden met de erfpacht. „Als de erfpacht hoog is, wordt er voor de woning een lagere prijs gevraagd. En omgekeerd.”

Staatsbosbeheer is niet onder de indruk van de kritiek: „Terschelling en Vlieland zijn prachtige eilanden”, zegt woordvoerder Joke Bijl. „Het is logisch dat de rich and famous daar graag zitten. Toos van drie hoog achter gaat naar Center Parcs en rijke mensen zoeken de mooiste plaatsen op. Misschien zijn de prijzen op Terschelling wel veel te laag geweest.”

Op Terschelling schrikt burgemeester Jurrit Visser van de houding van Staatsbosbeheer. „Als dit soort dingen wordt gezegd, is dat een bloody shame. Terschelling is groot geworden dankzij mensen met een smalle beurs. Laten we ons niet vervreemden van de groepen waarmee we hier geld hebben verdiend.”

De bestuurders vinden dat als Staatsbosbeheer zijn rentmeesterrol niet goed speelt, er dan een discussie moet komen over het eigendom. „Misschien moet de grond worden teruggegeven aan rijk of de gemeente”, zegt burgemeester Visser. Op Vlieland lopen daarover al onderhandelingen. De noodzaak is hier groot, vertelt gemeentesecretaris Ineke Weber, omdat daar niet alleen vakantiehuizen op erfpachtgrond staan, maar ook sportvelden en een bedrijventerrein. „Wij proberen bedrijven uit het dorp naar het bedrijventerrein te verplaatsen. Als daar erfpacht op rust, is dat erg lastig.”