Verandering van aardmagneetveld beïnvloedde klimaat

Schommelingen in de intensiteit van het magnetische veld van de aarde zijn misschien ook van invloed geweest op het mondiale klimaat, schrijven Franse en Italiaanse wetenschappers (Geophysical Research Letters, 24 januari). De onderzoekers hebben ontdekt dat de sterkte van het aardmagnetische veld in het Midden-Oosten in het derde en tweede millennium vóór onze jaartelling enkele malen snel is toegenomen en dat deze pieken samenvielen met perioden met een koeler klimaat in het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan, duizenden kilometers westwaarts.

Yves Gallet en zijn collega’s bepaalden de intensiteit van het zogeheten remanent (overgebleven) magnetisme in een groot aantal vondsten die afkomstig waren van vier bekende archeologische opgravingen in het gebied dat nu Syrië heet: Mari, Ebla, Terqa en Tell Masaikh. Het ging vooral om fragmenten van bakstenen en gebruiksvoorwerpen, gemaakt van klei. Tijdens het bakken van deze grondstof werden bepaalde deeltjes in de klei, met name die van titanomagnetiet, door het toenmalige, lokale aardmagnetische veld gemagnetiseerd, waardoor de intensiteit van dit veld in het materiaal werd vastgelegd.

Uit de metingen, verricht met een speciaal hiervoor ontwikkelde magnetometer, blijkt dat de intensiteit van het magnetische veld in het Midden-Oosten in het derde en het tweede millennium v.Chr. fors varieerde. Het opvallendst zijn drie perioden van snelle intensiteitstoename: rond 2600 v.Chr., rond 2200 v.Chr. en rond 1600 v.Chr. Al eerder hadden de onderzoekers zo’n snelle toename rond het jaar 1000 v.Chr. gedetecteerd. In die periode bereikte het aardmagnetische veld in westelijk Eurazië waarschijnlijk de hoogste waarde van het gehele Holoceen, dus van de afgelopen tienduizend jaar.

Deze vier perioden, door de onderzoekers archeomagnetic jerks genoemd, blijken samen te vallen met vier perioden waarin het in westelijk Europa opmerkelijk koel was. Het optreden van zulke koelere perioden is afgeleid uit onderzoek aan de samenstelling van diepzeesedimenten in het noorden van de Atlantische Oceaan. Gallet en zijn collega’s denken daarom dat variaties in het magnetische veld van de aarde op de een of andere manier van invloed zouden kunnen zijn op het mondiale klimaat. Misschien wel doordat zulke variaties ook leiden tot een veranderlijke intensiteit van de kosmische straling waarmee de aardatmosfeer wordt bestookt. George Beekman