Typisch vrouwelijk

Feminisme en emancipatie zijn uit de mode. De nieuwe generatie vrouwen verstaat er in elk geval iets anders onder.

We vermoedden het natuurlijk al lang, maar het is niettemin verhelderend om het door deskundigen uit het veld bevestigd te zien: emancipatie en feminisme zijn vieze woorden geworden. Die deskundigen, dat waren verschillende generaties ex-redacteuren van feministisch maandblad Opzij. In een merkwaardig stuk in Trouw van afgelopen maandag veegden zij de vloer aan met scheidend hoofdredacteur Cisca Dresselhuys.

Dresselhuys mag dan de oplage van Opzij tijdens haar 27-jarig hoofdredacteurschap spectaculair hebben doen stijgen – ruim vijftig procent in de afgelopen 15 jaar, een unicum voor een opinieblad – volgens haar ex-collega’s heeft ze elke binding met de tijdgeest verloren.

Oprichtster Hedy d’Ancona bromde dat het blad te algemeen was geworden; de jongere garde stelde juist dat Dresselhuys een dinosaurus was uit de jaren zeventig die jongere vrouwen afschrikt met haar belerende vingertje. Vanaf dat punt veranderde het artikel in een pr-praatje voor de organisatie WOMEN Inc, „die zich beschouwt als het hart van de nieuwe vrouwenbeweging”. Managing director Jannet Vaessen benadrukte nog eens, ten overvloede: „Wij gebruiken het woord feminisme vrijwel nooit.”

Wat betekenen de woorden emancipatie en feminisme tegenwoordig nog? Luister eens naar de 21-jarige Debbie van der Putten uit Helmond. Debbie verloor zo’n drie jaar geleden haar rechterarm bij een busongeluk in Spanje. Vorig jaar werd Debbie finaliste bij de ‘Mis(s)verkiezing 2007’ voor gehandicapte vrouwen van de Tros en deze maand staat ze naakt in de Playboy. Daarmee is ze de eerste amputée in Europa die het seksblad gehaald heeft. „Dit is pas emancipatie,” zei het meisje in De Telegraaf.

Veel geld heeft ze aan de poseersessie niet overgehouden, want ze heeft een gedeeltelijke uitkering, waardoor de overheid de verdiensten van haar noeste arbeid rücksichtslos heeft afgeroomd, zoals de ochtendkrant niet nalaat te vermelden. Maar Debbie is tevreden: „Ik heb heerlijk kunnen shoppen. En ik heb iets goeds gedaan voor de gehandicaptenzaak. Daar ging het ook om.”

Het aantrekkelijk vinden van mensen die een of enkele ledematen missen is overigens een erkende fetisj (met moeilijke woorden: amelotasis of acrotomofilie), één die zelden doordringt tot de mainstream cultuur, om voor de hand liggende redenen. Het enige voorbeeld dat te binnen schiet, is de film Boxing Helena, een curiosum uit 1993.

Naar het schijnt moeten acrotomofielen zich doorgaans behelpen met foto’s die ‘digitale chirurgie’ hebben ondergaan, dus wellicht voorziet Playboy ook nog in een nichebehoefte.

Hoe het ook zij, Debbie geeft wel een heel nieuwe invulling aan het begrip slachtofferfeminisme. Ging ze bij de pakken neerzitten na haar ongeluk? Nee, Debbie bleef nuchter en positief, op het hilarische af: „Ik was al linkshandig, dus ik heb er niet veel bij hoeven leren,” vertelde ze De Telegraaf. Je vraagt je onwillekeurig af wat die ándere slachtofferfeministen, de vrouwen rond het initiatief Beperkt Houdbaar, van haar actie zou vinden. De groep, die onder meer wil dat minister Plasterk het aantal blote reclames in de openbare ruimte beperkt omdat het zelfvertrouwen van de dames daardoor aangetast zou raken, moet innerlijk wel verscheurd worden door de tegenstrijdige aspecten van de zaak. Debbie, met haar ene arm, kan immers bepaald niet beticht worden van een perfect lichaam, maar de 21-jarige is wél poedelnaakt te zien in het blad.

Debbie’s idee van de vruchten van ‘emancipatie’ als ‘heerlijk shoppen’ zal waarschijnlijk weinig goedkeuring kunnen wegdragen. Maar als Debbie er nou blij van wordt dat er duizenden mensen naar haar imperfecte, verminkte lichaam kijken en het mooi vinden? Als dat haar een gevoel geeft van empowerment als vrouw? Waarom zou ze die kans dan niet met haar ene hand mogen grijpen? Of slaan haar foto’s weer een deuk in het zelfvertrouwen van talloze andere vrouwen, conform de theorie-Bergman, vrouwen die wellicht hun rechterarm zouden geven voor zo’n mooi slank lichaam?

Opvallend is het wel, dat alles wat zweemt naar ‘feminien’ de laatste tijd zo’n slechte pers krijgt in Nederland, of het nu gaat om Cisca Dresselhuys, lingerie-reclameborden of het onderwijs. Zie de veelgenoemde ‘feminisering’ van het onderwijs, waarmee zo ongeveer alles wordt aangeduid dat verkeerd is gegaan in de afgelopen veertig jaar. Goed, heel af en toe is er een stukjesschrijver die opmerkt dat het daarbij niet uitsluitend gaat om vrouwen als zodanig, of om de aantallen vrouwen voor en in de klas, en dat het beleid was bedacht door mannen in de eerste plaats. Maar het feit blijft dat het woord ‘feminisering’ uitsluitend wordt gebruikt in een negatieve context, ter aanduiding van kwalijke tendensen die zouden voortkomen uit ‘typisch vrouwelijke’ eigenschappen. Niemand die zich eens afvraagt of de gewraakte eigenschappen – vlijt, bijvoorbeeld – eigenlijk wel zo ‘typisch vrouwelijk’ zijn.

Wat de ex-redacteuren van Opzij ook mogen beweren, Dresselhuys’ opvolgster kan haar mouwen alvast opstropen.