Polderoorlog tussen kneders en kunners

Redacteur NRC Handelsblad

Thijs Vullings, brigadier bij de politie Hollands-Midden, is zo’n Nederlander die zijn werk met plezier en professioneel zelfbewustzijn doet. Maar hij heeft het gevoel dat zijn baas, de minister van Binnenlandse Zaken, daar niets van snapt. In een open brief verwijt hij Ter Horst dat zij de hele beroepsgroep schoffeert door te zeggen dat politiewerk even zwaar is als werk ‘op de tram of in de bus’.

„Wij maken vaak situaties mee die heel wat ernstiger zijn”, vertelt de Leidse politieman. Niet alleen krijgt hij veel te maken met fysiek en verbaal geweld en is hij degene die mensen vindt die zichzelf hebben opgehangen, hij fungeert ook als sluitpost van de samenleving: in weekeinden zitten hij en zijn collega’s met mensen die acute hulp nodig hebben, maar jeugdzorg, gezinsvoogdij en klinieken geven niet thuis.

Vullings is de laatste tien jaar twee keer thuis geweest op Oudjaar. In zijn brief (zie de vindplaats onderaan) beschrijft hij de ontvangst op straat: „Om ons op te vrolijken worden we bestookt met zwaar vuurwerk. Met nitraatbommen en lawinevuurpijlen die voldoende zijn om iemand het leven uit te blazen. En omdat ik door elke jaarwisseling een stukje dover wordt, ben ik blij dat het vuurwerk elk jaar zwaarder wordt. Zo kan ik er toch van blijven genieten.”

Ministers van Binnenlandse Zaken zeggen altijd dat zij veel waardering hebben voor de politie. In hun ogen leest de Leidse brigadier een andere boodschap. „Ik geloof het niet als je hoort wát en hóe zij het zeggen. Het zou al helpen als de minister eens op werkbezoek kwam. Ik nodig minister Ter Horst van harte uit een Nieuwjaarsnachtdienst met ons te komen doen.”

In Nederland is een strijd gaande tussen beroepsbeoefenaars en bestuurders, mensen die wat kunnen en de maatschappijkneders. Bij de politie gaan de semistakingsacties over geld én over waardering. Vergelijkbare breed gevoelde vormen van onbehagen zijn ook te zien in het onderwijs – van basisschool tot universiteit – en in de zorg – van thuiszorg, huisartsen, psychologen, tot verpleegkundigen en medisch specialisten.

Het kabinet-Balkenende IV wilde professionals weer hun plaats geven. Minister Plasterk zei het vorige zaterdag bij Beter Onderwijs Nederland en deze week gaf als bewijs hij zijn zegen aan een voorzitter van de Publieke Omroep uit omroepkring. Maar de regelpretentie is epidemisch. Gratis schoolboeken. Zorgmakelaars. Een kaste van bouwers rolt over Nederland een zoab-laag van dwingende regelsystemen. Zij werken bij ministeries en adviesbureaus en delen een naïef vertrouwen in de maakbaarheid van menselijk gedrag en de alkunde van informatisering.

Let maar op, in al die prachtverhalen duikt een nog niet bestaand informatiesysteem op, waar alle maatschappelijke zorgen ingaan. Na de digitale voor- en hoofdwas komt de samenleving er weer stralend uit. Kijk voor de grap eens naar het dwingende padvindersproza op verwijsindex.nl. Daar wordt meegedeeld: „Informatie-uitwisseling in de jeugdketen vormt een probleem. Organisaties werken soms langs elkaar heen en delen informatie over jongeren onvoldoende.”

De jeugdketen. Dat wist u niet, maar die bestaat. Alleen werken de organisaties langs elkaar heen. Soms. In het weekeinde kunnen zij de politie niet helpen. „De Verwijsindex is een initiatief van het programmaministerie voor Jeugd en Gezin”. Het virtuele ministerie van André Rouvoet, die van het elektronische kinddossier, weeft een web van waarneminkjes over jongeren. Hoe geldig die indrukken zijn, wie er naar kijken mag, wat er mee gebeurt, dat regelen we later.

De maatschappijkneders bestellen enorme systemen om uw probleem voor altijd te regelen. Jeugd, thuiszorg, files, ‘uit de pan rijzende kosten van de gezondheidszorg’. Om de benodigde miljoenen te krijgen wordt een markt verzonnen (zorg, onderwijs, openbaar vervoer) en moet de beroepsgroep die voor deze dingen zorgde, even worden gekleineerd. Doen hun best, maar zijn niet tegen de eisen van de nieuwe tijd opgewassen. Beroepseer.nl bundelt dienstverleners die voelen dat zij hun klanten tekort moeten doen door de systeemdwang.

Die droomsystemen werken zelden zoals beloofd. Ze komen veel later, de specificaties blijken niet goed, beloofde snufjes haperen en de voorgespiegelde koppeling aan andere systemen (huursubsidie, premieheffing, zorgtoeslag) loopt vaak in de soep. Dat laatste is een geluk bij een ongeluk want als alles werkte, zou Big Brother direct aan de slag kunnen.

Ook nu al is duidelijk dat gelegenheid de dief maakt. Toen Robin van Persie in 2005 na een avondje stappen een akkefietje had met een meisje, lazen ruim tweehonderd agenten, die niets met de zaak te maken hadden, smakelijk mee in het elektronisch dossier van de begenadigde voetballer. ‘Een leermoment’ voor de politie, volgens de Rotterdamse korpsleiding.

Ook professionals kennen hun zwakkere momenten. Juist daarom moet veel minder naïef met privacy worden omgesprongen bij het optuigen van al die systemen. Bijvoorbeeld volgende week wanneer de Tweede Kamer weer met minister Eurlings praat over kilometerbeprijzing. Hij zegt nu wel dat uw reisgegevens straks veilig zijn, maar in Duitsland zoekt de justitie naar misdrijven in het kilometerprijssysteem dat al is ingevoerd voor vrachtwagens. Privacy is abstract en dus sluitpost.

En dan de zorgverzekering. Een van de grootste recente regelneefsystemen. Per 1 januari zit ook de geestelijke gezondheidszorg er in. Psychiaters en psychologen krijgen hun consulten alleen vergoed als zij declareren met behulp van dbc’s (diagnose behandel combinaties). Dat wil zeggen: zij moeten in het systeem tikken wat u mankeert tussen uw oren. Daar hoort dan een standaard type en aantal behandelingen bij.

Als u na dbc 223 nog niet beter bent, moet de psy jokken dat u ook dbc 338 nodig heeft, anders wordt de behandeling niet vergoed. Van die dbc-dwangbuis hebben ook andere artsen last, maar het etiket psychiatrie maakt het dilemma nog iets nijpender. Een aantal zielkundigen weigert hier aan mee te doen of zet diagnose en behandelplan niet in het systeem. Wie weet kijken 200 personeelschefs mee. Voor een leermoment.

De open brief van Thijs Vullings is te lezen via: www.wuz.nl/artikel/54907390.geachte-mevrouw-ter-horst.html

Wilt u reageren? Schrijf de auteur: opklaringen@nrc.nl of neem online deel aan de discussie op www.nrc.nl/chavannes (Reacties worden pas openbaar na goedkeuring door de redactie).