Het favoriete boek van columnist Jan Blokker

De tien romans op de shortlist voor de verkiezing van het favoriete buitenlandse boek worden de komende weken besproken door zogeheten boekambassadeurs. Vandaag prijst columnist Jan Blokker Oorlog en vrede van Lev Nikolajevitsj Tolstoj.

Er bestond nog geen Russische Bibliotheek, dus in de boekenkast van mijn vader en moeder kreeg Tolstoj een plek op de Duitse plank. Opstanding heette trouwens ook Auferstehung. Op de beige leren band stond de gouden titel links boven. Rechts onder, ook in goud, de naam van de auteur: Graf Leo N. Tolstoi. De tekst (688 bladzijden voor 105 hoofdstukken) was nog gezet in gotische letters die ik later op de middelbare school zou leren lezen en schrijven, maar die vooralsnog Arabisch leken. Wat ik zonder moeite meteen kon ontcijferen was dat Graf op het titelblad. Een graaf die boeken schreef!

Oorlog en vrede heette Krieg und Frieden, en was in drie banden ook volgedrukt met gotiek. Het geheimschrift fascineerde me. „Dat leer je later wel”, zei mijn moeder. „En dan moet je het lezen, want het is prachtig.”

Ik begon het te lezen toen mijn Duits nog veel te wensen overliet, dus die eerste keer moet ik veel passages hebben overgeslagen – uit ongeduld omdat ik snel wilde weten hoe de dingen afliepen, of uit onvermogen om een lange Duitse zin klein te krijgen. Misschien was de vertaling ook niet erg briljant. „Ik geloof niet”, oordeelde Karel van het Reve, „dat Tolstoj ooit een regel heeft geschreven die niet door een twaalfjarige begrepen kan worden (hij zou het trouwens eens zijn geweest met iemand die zei dat een regel die niet door een twaalfjarige begrepen kan worden veel kans maakt een slechte regel te zijn).”

Maar mijn moeder had gelijk. Zelfs een voor de helft haastig doorgebladerde gotische Krieg und Frieden was nog prachtig.

Waarom bleef het – tot en met de editie in Van Oorschots Bibliotheek – onverminderd prachtig? Om de vertellersingrediënten die Tolstoj had gemobiliseerd, en hij kende ze allemaal. Om de romantiek van de adellijke familie- en liefdesrelaties, om het realisme van de Napoleontische veldtocht van 1812, om de gruwelen van Borodino, om het drama van de vlucht uit Moskou, en om de zoete troost dat Natasja en Pierre elkaar als helden van het verhaal ten slotte toch gevonden hadden. De ingrediënten, kortom, van de ideale bestseller.

„Alles waar een lezer behoefte aan heeft”, schreef Tucholsky, „vindt hij in dat boek.”

Stem op www. hetbesteboek.nl of schrijf naar NRC Handelsblad, Postbus 3372, 1001 AD Amsterdam o.v.v. Beste Boek. Wie zijn stem motiveert laat hem dubbel tellen, wie een recensie schrijft vijfmaal.