Van één e-mailtje via hype tot hoax

Jeroen van Bergeijk reconstrueert hoe hij deel werd van een mediahype.

Videoclip van Golden Earring zou een smet werpen op campagne Hillary Clinton.

Afgelopen maandagavond tegen middernacht mail ik met Mark Frauenfelder, weblogger te Los Angeles, die ik onlangs interviewde voor de VPRO Gids. We hebben het over de cover voor de VPRO Gids die hij heeft ontworpen. Ik vertel hem dat ik zojuist op Teletekst lees dat Hillary Clinton het nummer When The Lady Smiles van de Golden Earring gebruikt in haar campagne. Ik schrijf ‘grappenderwijs’: „Ik vraag me af of Hillary de clip van dat nummer kent… daarin wordt een non verkracht en de hersens van de aanrander door een hond opgepeuzeld”.

Een uurtje later mailt Frauenfelder terug dat hij een berichtje over de controversiële inhoud van de clip op BoingBoing, een van ’s werelds best gelezen weblogs, heeft gezet. Hij blijkt mijn nogal slordige, persoonlijke e-mail inclusief schrijffouten letterlijk te hebben geciteerd. Ik vind dat een beetje raar, maar laat het er verder bij zitten en ga slapen. Dinsdagochtend blijkt het bezoek aan mijn weblog, waarnaar Frauenfelder heeft verwezen, exponentieel gestegen.

Het ‘nieuws’ over de videoclip is ondertussen ook overgenomen door een van de grootste Amerikaanse politieke weblogs, The Huffington Post, onder de kop ‘Hillary Clinton’s incredibly obscene soundtrack’. Deze weblog noemt mij een „eagle eyed blogger”.

Dan komt in de loop van dinsdagochtend GeenStijl met het bericht ‘Nakende Rel Omtrent Campagnelied Hillary’. Auteur Prof. Hoxha noemt mij een verrader (dat ben ik in zijn ogen omdat ik BoingBoing op het bestaan en inhoud heb gewezen van die videoclip, die gewoon op YouTube staat). In de commentaren word ik vervolgens herhaaldelijk voor NSB’er uitgemaakt. Een ‘reaguurder’ zet mijn e-mail adres online en nu krijg ik via e-mail nog meer verwensingen. Tussen de middag trekt mijn website zo’n honderd bezoekers per minuut.

GeenStijl blijkt de journalistieke aangever van Nederland, want vrij snel beginnen nu journalisten te mailen en te bellen. ’s Middags kopt de Volkskrant op haar website: ‘Clinton graaft eigen graf met lied Golden Earring’ en word ik een ‘klokkenluider’ genoemd. Woensdagochtend opent dagblad De Pers paginagroot met het verhaal over de clip met als kop: ‘Gaat dit Hillary stemmen kosten?’ Een Google-nieuws zoekopdracht levert dan 44 Nederlandse nieuwsberichten op met koppen als ‘Ophef over campagneliedje’ (nu.nl), ‘Obsceen campagnelied’ (Kidsweek) en ‘Controversiële hit in Clinton campagne (NRC-website).

Ik ben journalist, dus ik had wellicht beter moeten weten, maar toch: nooit had ik kunnen vermoeden dat een onschuldig, vrij onnadenkend geschreven mailtje (zoals iedereen er zo vaak een schrijft) 24 uur later voorpaginanieuws zou zijn. Maar meer dan verbazing overheerst schaamte. Niet omdat ik me een verrader voel zoals GeenStijl beweert, maar omdat ik mijn journalistieke plicht heb verzaakt. Ik voel me helemaal geen klokkenluider of ‘eagle eyed blogger’, ik heb zonder feiten te checken een bericht helpen te verspreiden waar geen barst van blijkt te kloppen. Om te beginnen is When The Lady Smiles geen campagnelied van Hillary Clinton. Er is maar één officieel Clinton-campagnelied en dat is Celine Dions You and I. Goed, maar de Golden Earring-song wordt toch wel regelmatig gedraaid tijdens Clinton bijeenkomsten? Nou nee. Rob Gerritsen, manager van de Golden Earring: „Ik weet echt niet hoe het zit. Wij hebben geen contact met de Clinton-campagne gehad. Het enige dat ik je kan vertellen is dat de NOS melding heeft gemaakt van het feit dat ons nummer tijdens een bijeenkomst in Iowa is gedraaid.”

Dat klopt. Op 1 januari berichtte Radio 1-correspondent Ron Linker op zijn weblog op de NOS-website dat tijdens een Clinton-bijeenkomst in Cedar Falls When The Lady Smiles ten gehore werd gebracht terwijl het publiek stond te wachten op de komst van de presidentskandidate. Maar is het liedje ook vaker gedraaid? Daarvoor bestaat geen enkele aanwijzing. De persvoorlichters van Clinton die daarover duidelijkheid zouden kunnen verschaffen, reageerden tot op heden niet op herhaaldelijke telefoontjes en e-mails van deze en andere Nederlandse verslaggevers. Feit is dat tot de Clinton-campagne uitsluitsel geeft er slechts met zekerheid vastgesteld kan worden dat het bewuste nummer zegge en schrijven eenmaal is gedraaid. Dat is dus de feitelijke basis van alle commotie: When The Lady Smiles van de Golden Earring is eenmaal ten gehore gebracht op een Clinton-bijeenkomst.

Jeroen van Bergeijk is medewerker van NRC Handelsblad en documentairemaker. De clip is te zien op www.youtube.com