Nu wordt het één tegen één

Het vertrek van Edwards verandert de dynamiek van de Democratische race.

Clinton heeft nu zoveel witte kiezers dat ze in veel staten vanzelf zal winnen.

Dat John Edwards uit de race van de Democraten om het presidentschap is gestapt, is het beste nieuws in weken voor Hillary Clinton. Ze bevindt zich in het defensief sinds zij en haar echtgenoot Bill twee weken geleden werden beschuldigd van campagnetactieken die Democratische kiezers raciaal verdelen.

In South Carolina werd Clinton afgelopen weekeinde ongenadig afgestraft. En haar poging deze week de zege in Florida te claimen, stuitte op scepsis: de kandidaten voerden geen campagne in de staat, er stonden geen delegatieleden voor het partijcongres op het spel.

Maar dat Edwards nu zijn kandidatuur heeft beëindigd, verandert de dynamiek van de Democratische race. Wie de cijfers achter de uitslag van South Carolina bekijkt, zal vaststellen dat het Edwards was die Clinton de kans ontnam serieus met Obama te concurreren. In weerwil van de beeldvorming legde de uitslag in die staat een diepe raciale verdeeldheid bloot: 76 procent van het blanke electoraat koos voor een blanke kandidaat, 84 procent van de zwarte kiezers voor een zwarte kandidaat. Het verschil was dat er twee blanke kandidaten waren, en maar één zwarte. Zo kon Obama winnen in een staat waar meer dan de helft van de Democratische kiezers zwart is.

De ironie is dus dat de strategie van de Clintons – identificeer Obama als zwarte kandidaat, zodat andere etnische groepen huiverig zijn op hem te stemmen – wel degelijk werkt. Maar ook dat heeft weer een keerzijde. Doordat zwarte stemmers ongebruikelijk eensgezind achter Obama staan, was Clinton, zolang Edwards meedeed, niet langer zeker van zuidelijke staten waarop zij in de voorverkiezingen normaal gesproken bijna automatisch zou kunnen rekenen.

In staten als Georgia en Louisiana zou Edwards, als kansloze kandidaat, net genoeg blanke kiezers van Clinton kunnen afsnoepen om Obama, met zwarte achterban, aan de overwinning te helpen.

Nu dat gevaar wegvalt, kan Clinton haar strategie versimpelen. Ze hoeft niet meer naar de steun van zwarte kiezers te hengelen – omdat ze in het Zuiden nu de meeste staten kan winnen met alleen de steun van alleen blanke stemmers.

In dit gecompliceerde samenspel van raciale gevoeligheden en politieke tactiek ontstaat daardoor nog een voordeel voor Clinton. Zij kan haar ijzersterke positie onder latino’s nu veel gemakkelijker uitbuiten. In zuidwestelijke staten met een grote latinogemeenschap – Californië, Arizona – ligt zij in de peilingen al een straatlengte voor, en het wordt voor Obama nu erg moeilijk daar nog iets tegen te doen.

Zijn ‘geheime’ wapen hiervoor is senator Ted Kennedy, broer van John F. Kennedy. Met zijn voortreffelijke relaties met de vakbonden in Californië moet Kennedy proberen latino’s het Obama-kamp binnen te lokken. Een zware opdracht.

In Nevada bleek twee weken geleden dat zelfs een oppermachtige vakbond van vooral latino’s, de Culinary Workers, niet in staat was de ijzersterke relaties van de Clintons met latino’s te doorbreken. De Culinary Workers hebben zestigduizend leden, Ted Kennedy is alleen.

Zo tekent zich voor Obama een vrij gecompliceerd scenario af. Zolang Edwards in de race was, werd Clinton gedwongen zich te identificeren met thema’s die zwarte Amerikanen aangaan, daarmee het risico lopend dat ze zich vervreemdde van de latino’s. Zonder Edwards kan zij de zwarte kiezers veilig aan Obama laten zonder de overwinning in de meeste staten in gevaar te brengen.

De komende dagen zal gespeculeerd worden of Edwards zijn steun aan Obama of Clinton geeft. De kans dat het Clinton wordt lijkt klein – Edwards toonde de laatste maanden onverholen dedain voor het opportunisme waaraan zij zich volgens hem schuldig maakt. Maar de vraag is of een steunbetuiging aan Obama zoveel oplevert voor de senator uit Illinois. Voor hem was het interessanter geweest als Edwards nog een tijdje door was gegaan met het kapen van Clintons blanke stemmen.

Een ander gevolg van Edwards’ vertrek is dat Obama in de tv-debatten in een andere rol wordt gedwongen. Afgezien van het moddergevecht vorige week hielden Obama en Clinton tot nu toe rustige debatten. Obama, die landelijk al een jaar ruim achterstaat, kon steeds buiten het gevecht met Clinton blijven omdat Edwards de aanval leidde.

Dat is nu niet meer mogelijk. Voor het eerst wordt het één tegen één. Wie wil aanvallen kan maar één ding doen: zelf het initiatief nemen.