Leiders luisteren alleen naar Kibaki

De leiders van de Afrikaanse Unie spreken hun zorg uit over het land dat eens als ‘hoop van het continent’ gold. Maar hun invloed is beperkt, ze zijn zelf vaak omstreden.

De Afrikaanse Unie, bijeen in Ethiopië voor haar jaarlijkse topconferentie, heeft zich in dramatische bewoordingen over Kenia uitgesproken maar mengt zich niet in de diplomatieke pogingen een einde te maken aan de crisis. De Senegalese president Abdoulaye Wade, die geldt als senior-staatshoofd op het Afrikaanse continent, deed pogingen om de Keniaanse oppositieleider Raila Odinga naar Ethiopië te halen voor overleg, maar de deuren bleven gesloten voor de oppositie en de staatshoofden luisterden alleen naar president Mwai Kibaki. Intussen heeft wel VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon zich gevoegd bij het vredesoverleg in Kenia dat wordt geleid door zijn voorganger Kofi Annan.

Hoofd van de Afrikaanse Unie Alpha Konare noemde Kenia gisteren „de hoop voor het continent”. Konare zei dat „we niet met gevouwen handen mogen toekijken”. Waarna hij drie keer uitriep: „Dit geweld móet stoppen!”

Odinga zat in de Keniaanse hoofdstad Nairobi klaar om naar de AU-top af te reizen maar hij ontving geen uitnodiging. President Wade had gehoopt in de context van de AU een dialoog te kunnen starten tussen de Keniaanse kemphanen. Ook had hij voorgesteld een delegatie van Afrikaanse staatshoofden van Ethiopië door te sturen naar Kenia voor overleg. De AU-top eindigt morgen.

De AU werd in 2002 opgericht als opvolger van de veel bureaucratischer Organisatie van Afrikaanse Eenheid. De 53 landen tellende organisatie, gemodelleerd naar het voorbeeld van de Europese Unie, wil een actievere rol spelen bij het oplossen van Afrikaanse conflicten. Hoewel beperkt in mankracht en financiën stuurde de AU vredessoldaten naar het Soedanese Darfur en naar Somalië. Deze pogingen tot interventie werden tot vorig jaar in belangrijke mate geleid door Zuid-Afrika en Nigeria. De invloed van die landen binnen de AU is echter verminderd door de problemen die de twee presidenten hebben aan hun politieke thuisfront.

Binnen de AU bestaat nog de oude reflex om collega-staatshoofden te verdedigen, ongeacht op welke wijze ze aan de macht zijn gekomen. Niet alleen Kibaki kwam door omstreden verkiezingen aan de macht. De verkiezing van Yar’adua in Nigeria en van Museveni in Oeganda bijvoorbeeld werden gekritiseerd door onafhankelijke verkiezingswaarnemers en door oppositiepartijen.

Over de besprekingen met Annan uitten de twee rivaliserende partijen van Kenia zich gisteren positief, maar achter de schermen lijkt er nog geen vooruitgang geboekt. Annan zegt binnen één week tot een politieke oplossing te willen komen om daarna binnen één jaar de onderliggende conflicten over land en economische invloed op het staatsapparaat, door de om stambasis georganiseerde partijen, aan te pakken.

Kibaki blijft benadrukken op rechtmatige wijze te zijn herkozen, alleen onder zijn leiderschap wil hij een coalitieregering vormen. Odinga op zijn beurt zegt de echte president te zijn, volgens hem bieden alleen nieuwe verkiezingen een uitkomst. Een Westerse diplomaat zei vanochtend: „Er bestaat weinig reden voor hoop. Odinga vertelde me dat nog vier maanden chaos beter is dan wanneer er geen gerechtigheid komt.”

Na de tweede moord op een parlementslid van de oppositie gisteren braken er rellen uit in Kisumu, Eldoret, Kapsabet en Kericho.