Even van leven ruilen

In de film Dagen zonder lief portretteert Felix van Groeningen een groep Vlaamse twintigers. Zij ontdekken dat hun jeugd eindig is.

Logo Internationaal Filmfestival Rotterdam Film Festival Rotterdam OP KOMST Van 23 januari tot 3 februari barst het Internationaal Filmfestival Rotterdam (IFFR) los – het belangrijkste filmfestival van Nederland. Tijdens het festival zijn vijftig wereldpremières te zien, waaronder de openingsfilm: Cordero de Dios (Lamb of God), het debuut van de Argentijnse regisseuse Lucía Cedrón, over de impact van de terreur van de Argentijnse junta in de jaren zeventig op een gezin. Cordero de Dios dingt met 14 andere films mee naar een Tiger Award. Rutger Hauer leidt een workshop waarin een korte film zal worden gemaakt. In ‘Meet the Maestro’ staan de Coens centraal. ‘Filmmaker in focus’ is Japanse regisseur Kobayashi Masahiro. Inl filmfestivalrotterdam.com International Film Festival Rotterdam

Een van de aangenaamste verrassingen op het Internationaal Film Festival Rotterdam dit jaar is Dagen zonder lief, de tweede film van de Vlaamse regisseur Felix van Groeningen. Hij debuteerde drie jaar geleden met Steve + sky, een film over een liefdesaffaire tussen een kleine crimineel en een jonge prostituee. Dagen zonder lief is een kleine ensemblefilm die een groep late twintigers in de provinciestad St. Niklaas volgt. Zij komen erachter dat de tijd dat de toekomst nog open en vol beloften was, voorbij is. De katalysator in het verhaal is Zwarte Kelly, gespeeld door de intrigerende Wine Dierickx, die als de film begint haar haar overigens blijkt te hebben geblondeerd. Ze heeft een paar jaar haar geluk beproefd in New York, maar dat heeft niet gebracht wat ze had gehoopt. Haar onverwachte terugkeer in haar oude vriendengroep maakt veel los.

Dan is er Frederic. Hij staat op het punt naar Brussel te verhuizen met zijn rijke vriendinnetje, bij wie hij nogal onder de plak zit, maar begint over die stap te twijfelen. Zwarte Kelly’s ex-vriendje Kurt heeft ondertussen een kind gekregen met Blonde Kelly (‘Hij valt alleen op Kellys’, zegt Frederic), maar zijn bestaan als huisvader leidt tot paniekaanvallen en black-outs.

Alleen Nick leeft nog net zo vrij als vroeger. Hij is nu de eigenaar van de bar waar de vrienden vroeger kwamen. Een van de jongens uit het oude groepje, Patrick, heeft zelfmoord gepleegd. De vijf vrienden proberen nog een keer de sfeer terug te halen van hun jeugd. Als Kurt doordraait, huis en haard achterlaat en naar Frankrijk vlucht, gaan Frederic en Nick hem terughalen.

Over de twijfels en levensvragen van twintigers en dertigers zijn wel meer films gemaakt, maar de melancholieke toon van Dagen zonder lief, ondersteund door de muziek van jazzpianist Jef Neve, is perfect getroffen. De acteurs – merendeels afkomstig uit het theater – zijn naturel en geloofwaardig. Van Groeningen weet in een bedrieglijk eenvoudig ogende stijl precies de goede balans te vinden tussen inleving en afstand tot zijn personages. De film kan de vergelijking doorstaan met geslaagde coming of age-films uit Hollywood als Diner en Beautiful Girls. Maar Dagen zonder lief heeft toch een echt Vlaamse sfeer, vooral doordat Van Groeningen zijn acteurs met een prettig volks accent laat spreken. Ook bij het publiek van het Rotterdams filmfestival valt de film in de smaak. Dagen zonder lief stond halverwege deze week op de zesde plaats in de Top Tien voor de publieksprijs.

„Als je begint met films maken, verzet je je heel erg tegen cliché’s”, vertelt Van Groeningen, die deze week heen en weer pendelt tussen Antwerpen en Rotterdam. „Maar ik ben erachter gekomen dat dat eigenlijk niet gaat. Je kunt niet om het cliché heen, maar het is wel heel belangrijk hoe je het doet.” Aanvankelijk stond hem een heel andere film voor ogen. Het oorspronkelijke idee was gebaseerd op een krantenbericht, aangedragen door zijn co-scenarist Arne Sierens, over een vriendengroep waarbij tijdens een avondje stappen een ruzie zo uit de hand liep dat er een dode bij viel. „Uiteindelijk hebben we besloten dat die moord eruit moest, want dat is te groot. Dan zou de hele film alleen nog maar daarover gaan.” Ook de zelfmoord van Patrick speelt slechts een ondergeschikte rol in de film. „De zelfmoord is meer een symbool, voor alles wat er niet meer is.” Daarnaast verplaatste hij de film van Gent, waar hij eerst wilde filmen, naar St. Niklaas. „Ik wilde de leegte vangen van een provinciestad, om het gevoel over te brengen dat je alleen bent in de stad.”

Ook het thema van het einde van de jeugd kwam pas geleidelijk boven. Van Groeningen: „De moeilijkste vraag is voor mij altijd de meest wezenlijke: waarom moet ik deze film maken? Dat was pas opgelost toen ik besefte dat de film ook over mij zou kunnen gaan, over onderwerpen die me echt bezig houden.” Vooral het personage Nick ligt hem na aan het hart. „Zijn leven is ongemerkt veranderd in een richting die hem eigenlijk helemaal niet bevalt. Hij komt erachter dat allerlei dingen in zijn leven niet meer mogelijk zijn en hij begint zich af te vragen: waarom eigenlijk niet? Dat is voor mij heel persoonlijk. In de periode dat ik aan het scenario werkte, kwam er een einde aan een lange relatie die ik toen had.”

De mannen in de film maken een andere keuze. Aan het einde keren ze terug naar hun burgerlijke bestaan. „Dat zou je een happy end kunnen noemen, maar dan binnen de melancholieke sfeer van de film. Het is een happy end waar ik een beetje treurig van word.”

De vriendschap in de film is heel lichamelijk. Van Groeningen laat de drie mannen aan elkaar plukken, met elkaar stoeien en in één gedenkwaardige scène langdurig in elkaars gezicht boeren. „Dat zit ook heel dicht bij mij. Ik ben vrij fysiek in vriendschappen. Maar de scène met het boeren komt van een van de acteurs bij de repetities. Ik houd ervan om veel te repeteren, al lang voordat de opnamen beginnen. Een van de acteurs begon toen met boeren. Ik vond dat een goede manier om, meteen aan het begin van de film, te laten zien dat deze jongens elkaar echt heel goed kennen. Zelf kan ik niet boeren. Ik ben meer van het scheten laten.”

Dagen zonder lief is ook een portret van een generatie. „Uit de reacties kan ik opmaken dat het wel een generatiefilm is geworden. Daar hoop je natuurlijk op. We zijn een generatie die het materieel altijd goed heeft gehad, die nooit echt heeft moeten knokken. Maar die daardoor ook niet goed weet wat ze met het leven aanmoet.

„Met kleine dingen probeer ik de grote thema’s te raken. In de film is Zwarte Kelly haar bagage kwijtgeraakt op de vlucht vanuit New York. Ze moet daarom steeds de kleren dragen van andere vrouwen. Zo probeert ze als het ware andere levens uit, terwijl ze zich afvraagt of ze in haar eigen leven wel de goede keuzes heeft gemaakt. In de disco zingen twee Kelly’s samen een plat lied. Je ziet de twee karakters samensmelten, alsof ze even van leven ruilen, terwijl de één een gezin heeft en de ander naar New York is gegaan.”

De film heeft een kalm tempo. „In België worden veel films gemaakt die helemaal zijn toegesneden op Amerikaanse modellen en Amerikaanse stereotypen. Ik heb daar niets mee. We hebben een eigen cultuur. In de geschiedenis is er altijd een wisselwerking geweest tussen Amerikaanse en Europese film. Het is belangrijk dat dat ook zo blijft.”

Van Groeningen is al begonnen aan een nieuwe film, gebaseerd op De helaasheid der dingen, de succesvolle roman van Dimitri Verhulst over een Vlaamse jongen, die weet te ontsnappen aan een kansarm milieu van alcoholisten. „Het boek gaat eigenlijk over iemand die is voorbestemd voor de vuilbak. Hij weet zich daaraan te ontworstelen, maar toch mist hij later iets. Dat vind ik mooi. Bij De helaasheid der dingen is de vraag waarom ik de film wil maken veel minder moeilijk te beantwoorden dan bij Dagen zonder lief. Dat vind ik gewoon een steengoed boek, waarvan ik de essentie in de film moet zien te vangen.”