Dubbele moraal

Wie zich democraat noemt, kan rekenen op sympathie Net als het geval is met vrede, gezondheid en geluk, is er immers niemand op tegen. Dat democratie historisch gebonden is en niet overal dezelfde gedaante heeft, wordt dus vaak vergeten. Het gevolg is dat de Westerse interpretatie van democratie de maat der dingen lijkt.

Lijkt. Want in zijn nieuwe rapport voor 2008 neemt Human Rights Watch nu eens het Westen de maat. Volgens de organisatie is het Westen niet vrij van dubbele moraal. Amerika en Europa kritiseren vooral landen die er niet toe doen. Over belangrijke staten wordt ingetogener geoordeeld. „Het lijkt er op dat Washington en de Europese regeringen zelfs de meest dubieuze verkiezingen aanvaarden zo lang de ‘overwinnaar’ een strategische of commerciële bondgenoot is”, aldus directeur Roth van Human Rights Watch.

Dat verwijt snijdt hout. De snelheid waarmee de waarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) de presidentsverkiezingen in Georgië begin dit jaar een kleine voldoende gaven, gaf te denken. Ze werden gewonnen door de Westers georiënteerde Saakasjvili.

Over een maand kan Human Rights Watch pas echt de proef op de som nemen. Zondag 2 maart worden er presidentsverkiezingen in Rusland gehouden. De verkiezingen zullen dit keer waarschijnlijk niet van binnenuit worden beoordeeld door buitenstaanders. Rusland wil slechts 70 waarnemers van de OVSE toelaten. En die mogen pas drie dagen voor de 2e maart arriveren. Zo zullen ze zich geen beeld kunnen vormen van de verkiezingscampagne. Dit is een breuk met een kleine traditie, die na de val van de Berlijnse muur in 1989 begon. Sindsdien heeft de OVSE zich kunnen ontpoppen tot dé begeleider van ontluikende democratieën. Het omgekeerde gebeurde niet. Als er al Russen in Nederland verkiezingen kwamen bijwonen, dan was het om ervan te leren, niet om erover te oordelen. De democratie in Nederland is immers boven verdenking, ondanks de toename van het aantal fouten dat laatste jaren in de processen-verbaal wordt gesignaleerd.

Deze beslissing van Moskou is een slag in het gezicht van de OVSE. Toch ligt het voor de hand dat de VS en Europa de gestuurde presidentsverkiezingen in Rusland zullen gedogen en de uitslag keurig aanvaarden. De OVSE zal zich beperken tot het uiten van zorg, precies zoals Human Rights Watch het Westen verwijt. Het is zelfs niet uitgesloten dat het energierijke Kazachstan, dat nu al twintig jaar wordt geregeerd door dezelfde president Nazerbajev die recent zelfs de laatste oppositionele zetel in het parlement heeft weten op te ruimen, in 2010 voorzitter wordt van de OVSE.

Die tweeslachtigheid is verklaarbaar. In de internationale betrekkingen zijn idealen eerder dienstbaar aan belangen dan vice versa. De mondiale machtsverhoudingen veranderen bovendien zo snel dat het Westen zich ook moet bekommeren om zijn posities die niet meer vanzelfsprekend zijn. Het is goed dat Human Rights Watch de aandacht vestigt op deze hypocrisie. Maar het is naïef om al te verontwaardigd te zijn. Dubbele moraal is de geopolitiek nu eenmaal eigen.