Corruptie is het gevaarlijkst

Amien Rais was in 1998 een van de aanvoerders in het protest tegen Soeharto.

Na diens val is het land gedemocratiseerd, maar de corruptie is gebleven.

Amien Rais, die tien jaar geleden als leider van de moslimorganisatie Muhamadiyah het aftreden eiste van de Indonesische president Soeharto, zegt dat hij daarvoor nu niet meer de moed zou hebben gehad. „Het is me een raadsel waarom ik toen durfde in te gaan tegen de macht van de president”, zegt hij op de veranda van zijn huis in Jakarta.

Een paar dagen voor het overlijden van Soeharto overziet Rais, die weer hoogleraar is aan de universiteit van Jogyakarta, de stand van zaken in zijn land. „De studentenbeweging wilde democratisering van de politiek door aanpassing van de grondwet en een eind aan de politieke invloed van de strijdkrachten. Verder: decentralisatie van de macht door meer autonomie voor de provincies. Ook streefden we naar de invoering van democratische waarden als persvrijheid, en basale mensenrechten. Belangrijk was ook de strijd tegen corruptie en vriendjespolitiek. Ten slotte ging het ons om invoering van de rechtstaat: niemand is boven de wet verheven.

„Sommige vrijheden hebben we bereikt. We hebben volledige persvrijheid, we hebben alle politieke vrijheid, en autonomie wordt op dit moment ingevoerd. We hebben grondwettelijke veranderingen aangebracht waardoor onze vertegenwoordigende organen democratisch kunnen functioneren. En natuurlijk hebben we het leger echt naar de barakken teruggestuurd. Het heeft bijvoorbeeld geen zetels meer in het parlement, zoals vroeger, toen 20 procent van de zetels automatisch bezet werd door militairen.

„Daar staat tegenover dat de strijd tegen de corruptie heeft gefaald. Een schone overheid blijft tot nu toe een dagdroom. Het economisch herstel blijft achter bij de verwachtingen. Het aantal werklozen is verbijsterend hoog en ook de omvang van de armoede blijft zorgwekkend. Dus alles afwegend zijn we tevreden maar nog niet gelukkig met de resultaten van de hervorming. De problemen die direct zijn gerelateerd aan de maag van het volk zijn niet opgelost.”

U bedoelt de prijsstijgingen die momenteel voor problemen zorgen?

„Ja, mensen moeten in lange rijen staan om een liter brandstof te kunnen kopen. En dan verdubbelen de prijzen voor tempé en tahoe. Dit land staat voor grote problemen omdat de grote werkloosheid een sociale tijdbom is. Onze eerste president Soekarno zei al dat de maag niet kan wachten. Ik geloof dat de situatie nu wat revolutionair wordt. Als je met gewone mensen praat die het zwaar hebben, hoor je veel ontevredenheid. Ik geloof niet in het officiële optimistische beeld van de economie, zoals de regering dat schetst.”

Hoe staat het met de morele ontwikkeling?

„Misdaden als corruptie of machtsmisbruik zijn nog steeds wijdverbreid. Er zijn vier epicentra van corruptie die niet worden vervolgd door de politie of de speciale commissie tegen corruptie. Dat zijn de Soeharto-clan, iedereen die werkzaam is rond het presidentieel paleis, de wapenindustrie en de zogeheten zwarte conglomeraten. Het gevaarlijkste is de corruptie waardoor de staat wordt gekaapt door grote multinationale ondernemingen. Zij kunnen de staat dwingen om wetgeving te maken die in hun voordeel is. Dit natuurlijk ten koste van de bevolking.”

U bent tegen corruptie maar u bent ook voorstander van het vergeven van Soeharto. Hoe kan dat?

,,Ik was een van de aanvoerders van de beweging tegen Soeharto. Tot voor enkele weken geleden was ik fervent voorstander van berechting. Maar je kunt een lijk niet voor de rechter slepen. Wel vind ik dat de familie en de voormalige zakenpartners van Soeharto tot het uiterste moeten worden vervolgd om iets van de weggesluisde financiën terug te krijgen. Vergeven is niet hetzelfde als vergeten. Na Soeharto’s dood moeten de zaken tegen zijn zakenvrienden en familie heropend worden.”

Welke gevolgen heeft de dood van Soeharto op de ontwikkelingen?

„Soeharto zal vergeten worden, hij zal onderdeel worden van het verleden. De prijzen zullen ondertussen blijven oplopen door de stijgende olieprijs op de wereldmarkt. Bovendien zal de politieke situatie worden opgewarmd door de campagnes voor de presidentsverkiezingen volgend jaar. Ik ben ervan overtuigd dat mijn beste broeder Yudhoyono (de huidige president, red.) zijn best zal doen om te worden herkozen. Hij zal het moeten opnemen tegen bijvoorbeeld Megawati Soekarnoputri, en tegen zijn voormalige commandant ex-generaal Wiranto.”

Heeft het overlijden van Soeharto directe gevolgen voor Yudhoyono?

,,De mensen zullen zich nu realiseren dat de president een schipperaar is. Als er een probleem is, rent hij ervoor weg. Je hebt een integere, moedige leider nodig. Mannen als de Venozolaanse president Hugo Chávez, de Iraanse president Achmadinejad of oud-premier Mahathir van Maleisië. Yudhoyono zou het goed doen als president van Zwitserland of van Nederland, omdat jullie geen echte problemen hebben. Indonesië is zo instabiel, zo vol onvoorspelbare factoren, dat we een sterke en dappere leider nodig hebben. Als Yudhoyono wordt herkozen, weet ik niet hoe de toekomst eruit ziet.

U heeft geen politieke ambities meer?

„Ik denk van niet. Ik was ooit de voorzitter van het hoogste gekozen orgaan: het parlement. Ik was ooit ook presidentskandidaat. Maar ik had niet genoeg geld om de hele machinerie van de campagne te betalen.”

Inside Indonesia is een online magazine door academici over het huidige Indonesië:www.insideindonesia.org/