Brochures

Stel je voor dat het plan Schiphol IJpoort van het bouwbedrijf Koninklijke Boskalis Westminster was uitgevoerd. Dan hadden we nu voor de kust bij IJmuiden een schiereiland gehad met een vliegveld vanwaar je bijvoorbeeld naar Amerika kon vertrekken. In 1996 heeft het bedrijf een mooie brochure gepubliceerd waarin duidelijk en met verleidelijke illustraties wordt uitgelegd, dat dit verreweg de beste oplossing is, als we een distributieland willen blijven, de economische groei erin houden, het milieu redden en de veiligheid vergroten.

Het is er niet van gekomen. De Amsterdamse Zuidas blijft groeien en deze brochure is het enige wat van IJpoort rest.

Kort nadat de verfspuitbus was uitgevonden, verschenen de eerste graffiti op de muren. Snel werd het een rage, gecanoniseerd door Norman Mailer in zijn essay I saw my name passing by. De titel verwijst naar de gewoonte, destijds, van New Yorkse jongeren om hun naam of hun tag op de wagons van de New Yorkse subway te spuiten. Burgemeester Giuliani heeft er een eind aan gemaakt. De subway is weer rein als een ambulance; het blijft een curieus essay.

Een paar jaar later drong de gewoonte van het graffiti spuiten door tot Amsterdam. Het werd een pest. Aan de andere kant waren er ook kenners die de graffiti tot een vorm van kunst uitriepen. Volgens Nederlandse traditie waren er ook mensen die het midden zochten. Een ambtenaar van Volkshuisvesting, Joop de Haan, schreef in 1986 een brochure, Graffiti begrensd, waarin hij erkende dat deze spuiters als vandalen konden worden beschouwd, hoewel sommigen een artistieke inslag niet kon worden ontzegd. Daarom stelde hij voor ‘gedoogmuren’ aan te wijzen. Daar kon iedereen, artistiek of niet, naar hartelust tekeer gaan. Er zijn geen gedoogmuren gekomen, maar deze brochure is een historisch document.

Ook ver terug in de twintigste eeuw kwam een Zweeds aannemingsbedrijf op het denkbeeld, een torengebouw van 190 meter hoog in Amsterdam-West te zetten. De Amsterdamse Raad voor de Stedebouw kwam in het geweer. Deze toren zou de zichtlijnen van de binnenstad grondig bederven. Ter adstructie werd een brochure gepubliceerd. De Larmagtoren is er niet gekomen, maar deze brochure blijft. Een mooi stukje typografie.

Nu wil het Strukton bouwbedrijf de binnenstad van de verstikking door de auto redden. Er moet een ondergrondse stad worden gebouwd, met sportzalen, bioscopen, laad- en losplaatsen, parkeerkelders, een geheel van zes miljoen vierkante meter, misschien verdeeld over misschien wel zes verdiepingen. Er zullen ook ondergrondse toegangswegen komen. Dit geheel heet Amfora. Dat is de naam van een buikige Griekse of Romeinse kruik met twee oren, inhoud 26 liter, volgens Van Dale. Om de Amfora te bouwen zal het noodzakelijk zijn, een paar grachten gedeeltelijk en tijdelijk te dempen, althans droog te leggen. Ik hoop dat Strukton ter verklaring een verleidelijke brochure heeft gemaakt.

Het plan om een paar grachten tijdelijk droog te maken deed me aan hoofdcommissaris H.A.J.G. Kaasjager denken. Die wilde in 1954 het Singel, de Kloveniersburgwal, de Geldersekade en nog een paar grachten voorgoed dempen om plaats te maken voor de auto. Zijn tijd vooruit! Jammer genoeg heeft Kaasjager geen brochure nagelaten.