Toppers uit de schaatssport danken veel aan ‘de ijzers van Ome Jaap’

Jaap Havekotte senior (95) begon in 1948 de Viking-schaatsfabriek. Vele toppers reden op de ijzers van Ome Jaap. Huub Snoep schreef een boek over ‘de peetvader van de schaatssport’.

Kees Verkerk begon te schaatsen op de ‘schuitjes’ van zijn moeder. Hij kocht vervolgens zijn eerste noren bij oud-kampioen Siem Heiden in Rotterdam. Maar de echte doorbraak van ‘de kleine man uit Puttershoek’, winnaar van olympisch goud en drie keer zilver, Europees en tweevoudig wereldkampioen, twaalf keer houder van een wereldrecord? „In 1961, ik was net negentien jaar, reden Ard Schenk en ik voor het eerst op de pas geopende Jaap Edenbaan in Amsterdam. Ard tegen Peter Nottet, ik tegen Jeen van den Berg. We verloren allebei, onze tijden op de 500 meter waren tussen de 48 of 49 seconden, niet echt snel. Na afloop zei mijn vader: ‘Kees, je moet die meneer daar even een hand geven, hij is directeur van een schaatsfabriek.’ Dat was mijn eerste ontmoeting met Ome Jaap.”

In de schaatswereld weet iedereen direct wie Verkerk bedoelt: Jaap Havekotte senior, oprichter van de Viking-schaatsfabriek die in zestig jaar tijd is uitgegroeid tot toonaangevend in de schaatswereld en die thans wordt gerund door zijn zoon, Jaap Havekotte junior. De komst van de kunstijsbanen en de grote successen van Ard & Keessie leidden tot een ongekende bloeiperiode van de schaatssport in Nederland. Maar er was nog een cruciale factor: de Vikingschaats van Havekotte. „Dat kun je zeker op één lijn plaatsen”, zegt Ard Schenk. „Ze maakten de beste schaatsen, iedereen ging op Viking rijden. Bovendien was Ome Jaap voor veel schaatsers een steunpunt. Junior is dat ook nog steeds.”

Gisteren kreeg de 95-jarige grondlegger van de nu in Almere gevestigde schaatsfabriek het eerste exemplaar aangeboden van het boek Jaap Havekotte, de Viking van de Nederlandse schaatssport, geschreven door Huub Snoep. Verkerk (65) was er speciaal voor overgekomen uit Noorwegen, waar hij al jaren een vakantiepark drijft. De aanwezigheid van vele oud-toppers maakten nog eens duidelijk hoeveel de familie Havekotte voor de schaatssport betekende en betekent.

Net als ruim vijf jaar geleden, toen ongeveer 150 schaatsers aanmonsterden op de Classic Lady voor een surpriseparty ter gelegenheid van de negentigste verjaardag van Havekotte. „Als deze boot zinkt, zijn we in één klap de hele Nederlandse schaatsgeschiedenis kwijt”, grapte Bart Veldkamp bij die gelegenheid. Het is een van de vele fraaie anekdotes die Snoep in zijn boek optekent.

Daarnaast beschrijft hij hoe oud-schaatser Havekotte een paar jaar na de Tweede Wereldoorlog op een zolderkamertje begint met het maken van Noorse schaatsen. Hij verkoopt ze voor 86 gulden op de kunstijsbaan aan de Amsterdamse Apollolaan en geeft ze de naam Viking. In 1953 wordt Kees Broekman op schaatsen van Havekotte Europees kampioen, de nationale doorbraak. Internationaal geven de successen van Ard & Keessie de beslissende impuls. „Het Noorse Ballangrud was jarenlang hét topmerk maar zakte weg”, zegt Schenk. „Viking nam het over.”

De jaren daarna vonden vele toppers de weg naar Havekotte. „Bij Ome Jaap langsgaan voelde als thuiskomen”, vertelt Jan Ykema, tweede op de olympische 500 meter in 1988. „Hij wist alles van mijn schaatsen, had alle technische gegevens op een briefje staan. Niemand mocht aan mijn schaatsen komen, behalve hij.” Ook de allergrootste in de schaatshistorie, de Amerikaan Eric Heiden, reed op Nederlands materiaal. „Wij gingen altijd direct van Schiphol naar de familie Havekotte om schaatsen uit te zoeken”, herinnert zijn ploeggenoot Peter Mueller zich. „De schaatssport had niet op zo’n hoog niveau gestaan zonder Jaap Havekotte, senior en junior.”

Huub Snoep: Jaap Havekotte, de Viking van de Nederlandse schaatssport. Uitgeverij Tirion. (€ 14,95)

    • Maarten Scholten