Nachtje op en neer naar Mallorca

In gezelschap van de Hogeschool voor Toerisme reisde een NRC-verslaggever in het voorjaar naar Mallorca, waar massatoerisme in optima forma te zien was. Een reportage over de zeventiende deelstaat van Duitsland.

Duitsers bepalen het straatbeeld in de badplaats El Arenal op Mallorca Foto Hollandse Hoogte Binnen etmaal heen en weer naar Mallorca SPAIN. Mallorca. Germans on holiday. Contact email: New York : photography@magnumphotos.com Paris : magnum@magnumphotos.fr London : magnum@magnumphotos.co.uk Tokyo : tokyo@magnumphotos.co.jp Contact phones: New York : +1 212 929 6000 Paris: + 33 1 53 42 50 00 London: + 44 20 7490 1771 Tokyo: + 81 3 3219 0771 Image URL: http://www.magnumphotos.com/Archive/C.aspx?VP=Mod_ViewBoxInsertion.ViewBoxInsertion_VPage&R=2TYRYDVRQVG&RP=Mod_ViewBox.ViewBoxZoom_VPage&CT=Image&SP=Image&IT=ImageZoom01&DTTM=Image&SAKL=T
Duitsers bepalen het straatbeeld in de badplaats El Arenal op Mallorca Foto Hollandse Hoogte Binnen etmaal heen en weer naar Mallorca SPAIN. Mallorca. Germans on holiday. Contact email: New York : photography@magnumphotos.com Paris : magnum@magnumphotos.fr London : magnum@magnumphotos.co.uk Tokyo : tokyo@magnumphotos.co.jp Contact phones: New York : +1 212 929 6000 Paris: + 33 1 53 42 50 00 London: + 44 20 7490 1771 Tokyo: + 81 3 3219 0771 Image URL: http://www.magnumphotos.com/Archive/C.aspx?VP=Mod_ViewBoxInsertion.ViewBoxInsertion_VPage&R=2TYRYDVRQVG&RP=Mod_ViewBox.ViewBoxZoom_VPage&CT=Image&SP=Image&IT=ImageZoom01&DTTM=Image&SAKL=T Scianna, Ferdinando / Magnum

Het is laagseizoen op Mallorca. Boven het strand van El Arenal vliegt om de paar minuten een prijsvechter. De vluchtfrequentie gaat nog omhoog, als de zomer nadert en het aantal toeristen bijna letterlijk het kookpunt bereikt. Circa tien miljoen voornamelijk Britten en Duitsers bevolken jaarlijks de Mallorcaanse stranden, op een inwonertal van ruim 600.000 eilanders. El Arenal (de zandvlakte) is massatoerisme ten voeten uit.

In juli en augustus worden de veelal roodverbrande badgasten elke minuut lastiggevallen door een stijgend of dalend vliegtuig. Mallorca is niet alleen eindbestemming maar ook hub ofwel doorvoerhaven; zo gebruikt de Duitse vliegmaatschappij Air Berlin hoofdstad Palma als tussenstation naar het Spaanse vasteland. Jaarlijks landen circa elf miljoen mensen op het vliegveld bij Palma. Een begeleider van de Hogeschool voor Toerisme in Breda (NHTV) maakt zich weinig zorgen over het milieuvraagstuk. „Kom maar op met die global warming. Hoe meer kerosine in de lucht, hoe warmer op het strand”, zegt hij met Brabantse tongval.

Aan de oostkust van het grootste eiland van de Balearen – ver weg van de massatoeristen in de zuidelijke baai rond Palma – vertelt een Duitse dame van rond de veertig over haar band met de ‘zeventiende deelstaat’ van de Bondsrepubliek. „Ik kom hier zes, zeven keer per jaar. So schön. Vroeger ging ik graag naar Texel of Zeeland, maar nu is het even duur en even handig om naar Mallorca te gaan.” Deze opmerking vraagt om uitleg. Vliegen naar de Middellandse Zee net zo goedkoop en net zo tijdrovend als autorijden naar de Nederlandse kust? „Ik woon in Keulen en ben in een half uur op het vliegveld van Düsseldorf. Het ticket is zelfs goedkoper dan de benzine en de overtocht die ik naar Texel kwijt was. Dus kan ik me hier zelfs een huurauto veroorloven”, verklaart de Duitse dame de successtory van Mallorca. Zon, zee en zeer betaalbaar.

Over kostenbesparing en sappige verhalen gesproken. Duitse sportteams komen binnen een etmaal de bierpot legen op Mallorca. Ze vliegen ’s avonds heen en ’s ochtends terug naar huis. ’s Nachts zetten ze het in de typisch Duitse Bierhallen op een zuipen. Onder de lange houten tafels zitten, om veiligheidsredenen, poten van beton. De Duitse ‘eendagsvliegers’ hebben geld genoeg want ze hoeven geen hotelovernachting te betalen. En ze zorgen voor weinig overlast, bevestigt het horecapersoneel desgevraagd. Ze kunnen veel beter alcohol verdragen dan de Britse gasten, die niet voor niets aan de andere kant van hoofdstad Palma domicilie houden. Twee strikt gescheiden werelden. Aan de Britse kant gebeuren jaarlijks gemiddeld acht dodelijke ongelukken; meestal door een valpartij van een balkon.

Herman Lier, docent marketing op de NHTV én Mallorcaspecialist, vertelt: „Letterlijk de rode draad van het dodencijfer zijn de slipjes die hongerige straalbezopen Engelse vrouwen voor de ramen naar beneden laten zakken. Heel vaak gaat het mis als de mannen via het balkon hun prooi proberen te bereiken. Ze denken dat ze Tarzan zijn en onderschatten hun dronkenschap. De Engelsen zijn het ergst. Ze gedragen zich als beesten. Ik heb heel vaak vrouwen straalbezopen over hun eigen kind zien vallen”.

Mallorca was een trendsetter in de naoorlogse toeristenindustrie en een voorbeeld voor andere Spaanse vakantiebestemmingen als de Costa Brava, de Costa del Sol en de Canarische Eilanden. Onder het mom van ‘massa is kassa’ is de schilderachtige baai rond de hoofdstad Palma binnen een halve eeuw vertimmerd tot een lange rij betonnen bunkers. Wie de lelijkheid langs de zuidkust wil ontvluchten hoeft overigens maar een kwartier met de auto noord- of oostwaarts te rijden. Daar vind je de fraaiste dorpjes, baaien, bergtoppen en boomgaarden. De eilandbewoners leefden eeuwenlang van de citrusvruchten en de amandelbomen. Het grootste deel van Mallorca – 555 kilometer kustlijn en 179 stranden – is nog steeds ongerept en vertoont hier en daar Arabische invloeden met zijn terrasheuvels.

Mallorca was een arm eiland in de tijd van generaal Franco en is dankzij het (massa)toerisme veel welvarender geworden. Tegenwoordig is 95 procent van de inheemse bevolking afhankelijk van buitenlandse bezoekers. De locals zijn tegelijkertijd slachtoffer van de monocultuur, leggen de deskundigen uit. Herman Lier: „Bijna niemand komt met zijn inkomen boven modaal uit, dus niemand kan de steeds duurder wordende huizen kopen. De prijzen van onroerend goed zijn door het toerisme gigantisch gestegen. Duitsers kopen massaal een tweede huis dat de meeste tijd van het jaar ook nog eens leeg staat. Heel frustrerend voor de trotse locals. De oudere Duitsers wonen in speciale bejaardenhuizen en die zijn ook te duur voor de Mallorcanen. Met als gevolg dat zij en masse naar het Spaanse vasteland verhuizen. Een krankzinnige situatie.” Alex Schouten, een Nederlandse hoogleraar toerisme aan de universiteit van Palma, voegt toe: „De Duitsers wonen hier met 60.000 man. En ze laten bijna allemaal zelf een loodgieter uit Duitsland overkomen”.

De zuidelijke baai rond Palma is volgebouwd met appartementen en horecagelegenheden. De Duitsers met een koophuis eten en slapen op hun eigen plek. Met als gevolg dat de duurdere hotels – een paar honderd meter landinwaarts gelegen – zich nu op een ander (lees: rijker en avontuurlijker) publiek gaan richten. Buiten de gekte van El Arenal wordt een nieuwe doelgroep aangeboord. Die zuipt niet, die fietst en golft of duikt, zeilt en klettert. Er zijn overeenkomsten tussen de twee toeristensoorten. Ze komen het volgende jaar weer. En ze zijn meestal Duitstalig.

Hotel-eigenaar Miquel Villalonga uit El Arenal heeft lering getrokken. Hij paste het concept van zijn viersterrenverblijf (van de internationaal opererende keten Barceló) drastisch aan. Minder bars en terrassen. Meer tennisbanen en fitnessruimten. Hij organiseert fietsvakanties voor voornamelijk Duitsers en Zwitsers. De profrenners Erik Zabel en Jan Ullrich waren vaste bezoekers. „Langzaam ontdekken mijn gasten het fraaie binnenland van Mallorca. We hebben zoveel meer dan strand en cafés maar dat weet helaas niet iedereen.”

Villalonga: „Ik ken Duitse families die hier al veertig jaar komen. Ze zien er anders uit en hebben andere hobby’s, maar ze vertonen dezelfde trekjes. Zo zorg ik ervoor dat mijn personeel zo min mogelijk van samenstelling verandert. Toeristen willen zekerheid en elk jaar hetzelfde glas whisky ingeschonken door dezelfde ober.” Sommigen vroegen in een enquête om een ander menu, maar toen ik vervolgens met een Spaans gerecht op de proppen kwam, was het hotel te klein. Dus maak ik nu maar weer schnitzels.”