Wessel te Gussinklo: excentriek literair oeuvre

BookSpot Literatuurprijs 2019 Schrijvers Wessel te Gussinklo (fictie) en Sjeng Scheijen (non-fictie) zijn de winnaars van de BookSpot Literatuurprijs 2019 en ontvangen daarvoor ieder 50.000 euro. Dat werd donderdag bekendgemaakt.

Foto Keke Keukelaar

De BookSpot Literatuurprijs voor De hoogstapelaar van Wessel te Gussinklo (1941) is de onverwachte, maar welverdiende kroon op een excentriek literair oeuvre dat al ruim een halve eeuw in aanbouw is. Al sinds hij een vroege twintiger was publiceert Te Gussinklo, nu achter in de zeventig, eigengereid proza en essayistiek – hij laat van zich horen met grote intervallen, maar ook met aanhoudende waardering door critici. Zijn eerste boek De verboden tuin (1986) kreeg de Anton Wachterprijs voor het beste debuut en een decennium later ontving hij voor zijn tweede roman De opdracht (1995) de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs, de F. Bordewijkprijs én de ECI-prijs.

De kritische waardering voor De hoogstapelaar was bij verschijning dit voorjaar al hoog, met vijfsterrenrecensies in meerdere kranten. Toch kwam de bekroning van Te Gussinklo donderdagavond als een verrassing, door de concurrentie van de lyrisch ontvangen romans van Manon Uphoff (Vallen is als vliegen), Peter Buwalda (Otmars zonen) en Marente de Moor (Foon). Maar de keuze van de jury viel op de roman die ze beoordeelde als „een apodictisch, waarlijk soeverein baken in een tijd waarin het besef van wat literatuur ten beste te bieden kan hebben marginaal is geworden”.

Hij laat van zich horen met grote intervallen

Wat De hoogstapelaar dan zo soeverein doet: je meevoeren in de verraderlijke gedachten van een geplaagd individu. De 17-jarige Ewout Meyster is een snoever, een manipulator, die genadeloos alles en iedereen bekritiseert: behalve hijzelf deugt vrijwel niemand. „De dramatische ironie draait weer weldadige overuren”, merkte de BookSpot-jury op, want de lezer krijgt slechts Ewouts visie mee en moet zelf ontdekken hoezeer zijn ideeën en analyses, die o zo zelfbewust en doordacht lijken, strijdig zijn met de feiten.

Lees ook Scheijen wekt weirdo’s en flierefluiters tot leven

Te Gussinklo schrijft als de seismograaf van een getroebleerd gevoelsleven, zijn zinnen geven de malende, voortwoekerende gedachtenstromen van zijn hoofdpersoon weer: „Ze wilden het niet begrijpen met hun praatjes over het weer en de buren of winkels en dingen. Je daarbij neerleggen, daaraan meedoen, net zo worden als zij…? De verschrikking die dat zou zijn. [...] De val. De val. Benauwdheid.”

Wessel te Gussinklo, die in Zeeland aan een doodlopende weg woont, ontvangt een prijzengeld van 50.000 euro.