Verdraagzaamheid

‘Het is in de afgelopen jaren allemaal al honderd keer gezegd. Veel effect zal het ook deze keer niet hebben, maar er is sinds deze week toch een lichtpuntje aan te wijzen, nu Geert Wilders tegenover de koningin heeft erkend dat hij voor het verpesten van ons publieke klimaat de eerste verantwoordelijkheid draagt.’

Zo eindigde J.A.A. van Doorn zijn column in Trouw van afgelopen zaterdag. Zo’n simpele en overduidelijke waarheid, in een stuk waarin Van Doorn de thema’s van het jaar 2007 doorneemt die echt belangrijk waren: onverdraagzaamheid en grofheid. Dezelfde thema’s die de koningin besprak in haar kerstrede, waarop Geert Wilders verklaarde het als een aanval op hem persoonlijk en zijn partij in het algemeen te beschouwen. De ijdeltuit, maar per ongeluk zei hij daarmee ook dat hij inderdaad onverdraagzaamheid predikt en grofheid voorstaat en dat bliksems goed weet ook. En dat schreef Van Doorn even netjes op.

Het is natuurlijk niet echt verrassend dat Wilders precies weet wat hij doet. Ik denk dat mensen als hij en Rita Verdonk altijd berekenend bezig zijn en daar veel plezier aan beleven. Populisten, demagogen en volksmenners zijn ijskoude, maar niettemin goede rekenaars, die niet kunnen ophouden te tellen, de statistieken uit te pluizen, de percentages tot zich te nemen, de opiniepeilers op de voet te volgen. De ware politicus stelt eerst zijn idealen vast en keert zich dan pas tot het volk: wie het hiermee eens is mag mij volgen. De valse politicus volgt de peilingen en doet dan pas alsof hij idealen heeft.

Maar dan doet zich nu het levensgrote kip-of-eiprobleem voor: zijn Nederlanders in meerderheid onverdraagzaam en grof geworden en spelen Wilders, Verdonk en anderen er alleen maar op in, of veroorzaken Wilders en Verdonk juist die onverdraagzaamheid en grofheid? Als het eerste het geval zou zijn, is het angstaanjagend. Wat is het voor volk, vraag je je dan af, dat zo prat gaat op zulke onbeschaafde eigenschappen?

Maar als het tweede het geval zou zijn is dat minstens zo angstaanjagend: wat is het voor volk dat zo schaapachtig achter de volksmenners aanloopt en zich onbeschaafde ideeën eigen maakt?

Het is misschien kip noch ei en er zijn bovendien andere factoren: er zijn ook moslims die buitengewoon onverdraagzaam zijn – volg maar het wereldnieuws, Benazir Bhutto is net vermoord – er zijn moslims die grofheid en gewelddadigheid niet uit de weg gaan, er zijn moslims die onaangepastheid heldhaftig vinden. Die moslims vormen bij lange na niet de meerderheid, dat weet zelfs degene die helemaal niet kan rekenen, maar de toon is gezet.

De moeilijke vraag is hoe het verder moet. De vraag is niet: wat willen die malle moslims met ons? De vraag is: wat willen wij Nederlanders van onszelf. Zijn we echt bereid toe te geven aan demagogie en volksmennerij, of blijven we gewoon ons verstand gebruiken? Willen we echt duidelijk maken aan de wereld dat we totaal niet zijn wat anderen van ons denken, namelijk tolerant, rechtschapen, behendig in het oplossen van geschillen met andersdenkenden? Of willen we worden weggezet als paranoïde idioten die bereid zijn twee miljoen mensen te sarren omdat er een paar tientallen halvegaren tussen zitten?

Als ik zo vrij mag zijn: ik denk dat Nederlanders in beginsel inderdaad zijn wat de wereld van hen denkt. Die tolerantie, die verdraagzaamheid die hun wordt toegedicht, komt misschien niet voort uit een of ander groter beschavingsideaal, ze weten gewoon wat redelijk is. Intolerantie, onverdraagzaamheid, grofheid, op den duur werkt het niet. Op langere termijn werkt redelijkheid het beste, maar ga dat eens vertellen aan Wilders of Verdonk.

En ik moet, om deze rare oudejaarsboodschap van mij af te ronden, nu even denken aan die blanke skinhead in Engeland, die voor de rechter stond wegens geweld tegen Pakistani’s, en een straatverbod kreeg opgelegd. Hij mocht niet meer verschijnen in de buurt waar alle Pakistaanse en Indiase eetgelegenheden waren, en hij vroeg in razende paniek aan de rechter: maar waar moet ik dan eten?

Zo ongeveer denk ik over Wilders en Verdonk: ze hebben die rot-Marokkanen en die ellendige zelfmoordgeneigde moslims zo nodig, dat ze stevig tot elkaar veroordeeld zijn. Hoe heldhaftiger en brutaler de paar gefrustreerde moslimjongeren over willen komen, des te beter spelen ze de minder beschaafde volksmenners in de kaart.

Wil je Wilders en Verdonk groot maken? Willen jullie de Nederlanders zo gek krijgen dat ze jullie massaal gaan haten? Hou je dan niet gedeisd. Doe lekker wat je vriendjes van je verwachten: stoer zijn, tegen blikjes schoppen in het winkelcentrum, spugen op het perron, lopen met messen, op het internet dreigen anderen te vermoorden, homo’s neerslaan, brandende sigaretten gooien naar meisjes die niet gehoofddoekt zijn.

Maar ach, zoals Van Doorn het zei: het is honderd keer gezegd en veel effect zal het ook nu niet hebben.

ramdas@nrc.nl