Stoer beton en zwevend glas

Bijna was het kraanspoor van scheepsbouwer NDSM aan het IJ in Amsterdam gesloopt. Trude Hooykaas redde het door een zwevende glazen doos erbovenop te zetten.

Op een zonnige zondagochtend pakte Trude Hooykaas de fiets en ging de randen van de haven in Amsterdam-Noord verkennen. Ze was op zoek naar ruimte voor haar bureau voor (interieur)architectuur en hoopte in het in onbruik geraakte industriële gebied een geschikt pand aan te treffen.

Wat ze vond, was geen pand, maar iets anders wat haar aan ‘de grond genageld’ deed staan: een gigantische betonnen structuur, 268 meter lang en bijna 14 meter hoog, die met z’n poten in het water van het IJ stond. Het bleek een oud kraanspoor van scheepsbouwer NDSM. Bovenop reden vroeger de kranen heen en weer, achterlangs konden de arbeiders over een lange loopbrug langs de tankers in aanbouw lopen. „Ik zag het meteen voor me: een zwevende glazen doos er bovenop, met uitzicht naar alle kanten.”

Die zondagse fietstocht was tien jaar geleden. Onlangs is Kraanspoor – nu met hoofdletter – als kantoor in gebruik genomen, met 12.000 vierkante meter ruimte over drie verdiepingen. IDTV heeft de helft van het gebouw in gebruik, Discovery Channel is er gevestigd en gaandeweg trekken ook andere mediabedrijven erin.

Ontwerpgroep Trude Hooykaas (OTH) heeft onder andere het Leidse stadhuis gerestaureerd en verbouwd, de NPS en de VARA in Hilversum en het hoofdkantoor van ING aan de Amsterdamse Zuidas ingericht. Nu werkt ze samen met architect Hubert-Jan Henket aan de nieuwbouw van het Fries Museum in Leeuwarden.

Kraanspoor heeft een ijzeren doorzettingsvermogen gevergd. „Ik ging meteen de volgende dag naar de gemeente om ze dit idee voor te leggen. Bleek dat ze op het punt stonden het te slopen! Gelukkig waren ze bereid af te wachten of ik een projectontwikkelaar ervoor kon interesseren. Dat lukte, maar onze ideeën liepen te ver uiteen. ING Real Estate wilde wel, maar in 2002 en 2003 lag het wéér stil omdat de kantorenmarkt zo slecht was.” Ze zucht. „Officieel wilde ING er pas mee door als het voor 70 procent verhuurd zou zijn, maar toen IDTV besloot de helft te nemen was dat genoeg.” Zelf heeft ze nooit getwijfeld: „Ik wist: dit komt er.”

In de oude trappenhuizen in de betonnen structuur zitten nu gelaste stalen constructies waarin de trappenhuizen en liften zijn gevat. Ze werden vanuit de fabriek in Schagen over het Noord Hollandse Kanaal hierheen gevaren en met een kraan erin getild, begeleid door licht en muziek. Op de betonnen staanders zijn H-balken bevestigd waarop de nieuwe glazen doos zwevend rust.

Die doos heeft een dubbele gevel gekregen. „De binnengevel is van houten kozijnen met dubbel glas, de buitengevel is van horizontale lamellen, die tevens als zonwering dienen.” Iedere gebruiker kan de stand van zijn eigen lamellen instellen. Tussen de twee gevels ligt op alle verdiepingen een metalen rooster, voor de glazenwasser.

De dubbele gevel is goed voor de klimaatbeheersing en de geluidsreductie, maar zorgt ervoor dat de zwevende glazen doos er onwaarschijnlijk licht en beweeglijk uitziet: een sprekend contrast met de zware betonnen onderlegger.

„Nu het gebouw in gebruik wordt genomen ben ik bezorgd dat het wordt dichtgezet”, zegt Hooijkaas, „en dat de transparantie verloren gaat.” Dat het inderdaad niet eenvoudig is om een lang, smal gebouw met glazen gevels aan weerszijden in te richten, ondervindt nu reclamebureau Only. De interieurarchitect worstelt met enerzijds de behoefte aan boekenplanken en bespreekkamers en anderzijds het behoud van het weidse uitzicht. Het bedrijfsrestaurant van IDTV, met aan drie kanten glas, is echter een feest van licht en lucht.

Naast de voldoening is er voor de bedenker van Kraanspoor één kleine frustratie: in de jaren tussen idee en werkelijkheid is zij met pensioen gegaan, en haar opvolgers hebben toch besloten zich elders te vestigen.