Om posttraumatische stress te krijgen heb je twee amygdala’s nodig

Bepaalde hersenbeschadigingen beschermden Vietnamveteranen tegen een posttraumatische stress-stoornis (PTSS). Ook al liepen zij trauma’s op waar veel anderen wel PTSS door krijgen, hun hoofdschade maakte de ontwikkeling van de stoornis kennelijk onmogelijk. De hersenbeschadigingen die tegen PTSS beschermen, zijn die in de amygdala (laag opzij, halverwege het hoofd in beide hersenhelften) en in de ventromediale prefrontale cortex, het gebied middenvoor in de hersenen (Nature Medicine, online 23 december).

Het was onderzoek onder 245 veteranen, waarvan er 193 in Vietnam hoofdwonden door kogels of scherven hadden opgelopen, terwijl 52 anderen aan vijandig vuur blootgesteld waren geweest maar niet aan hun hoofd gewond waren geraakt. De opzet was om een oude kwestie in het PTSS-onderzoek uit de wereld te helpen. Dat was de vraag of in de amygdala, prefrontale cortex en ook de hippocampus echt de oorzaak van PTSS ligt.

PTSS-patiënten die met hun hoofd in de scanner liggen en dan aan hun oude trauma worden herinnerd, hebben een verhoogde activiteit in hun amygdala, en een lagere activiteit in de prefrontale cortex. Tegelijkertijd werkt hun hippocampus mínder hard dan bij gezonde mensen.

De vraag was alleen: hadden de patiënten die overactieve amygdala al voordat ze PTSS kregen, of is hij overactief geworden ná het trauma? En een belangrijkere kwestie: is de activiteit van de amygdala zelf de oorzaak van de PTSS, of wordt de amygdala actief door een andere oorzaak die tot nu toe niet op scans te vinden is?

Een gangbare hypothese voor het bestaan van PTSS is dat de amygdala – een hersencentrum dat een sturende invloed heeft op onze emoties en dus op angst- en vreesreacties – overactief is geraakt. Dat zou komen doordat de normaal aanwezige dempende invloed vanuit de prefrontale cortex ontbreekt. De rol van de hippocampus, via welk gebied we ons allerlei gebeurtenissen herinneren, is minder duidelijk, maar ook die zou de amygdala kunnen dempen.

De onderzoekers van de Vietnam Head Injury Study en cognitieve neurowetenschappers van de National Institutes of Health zijn na analyse van de ernst van de PTSS bij mensen zonder en met schotwonden in verschillende hersengebieden duidelijk in hun conclusies. De ventromediale prefrontale cortex en de amygdala zijn allebei ‘oorzakelijk betrokken’ bij het ontstaan van PTSS, schrijven ze. Niet beide hersencentra hoeven beschadigd te zijn om tegen PTSS beschermd te zijn. Curieus is dat mensen twee amygdala’s hebben – in iedere hersenhelft één – maar kogelschade aan een van beide amygdala’s voorkomt PTSS meestal al. Het idee is dat één amygdala nooit zo hyperactief kan worden dat hij in zijn eentje een PTSS-gevoel in stand kan houden. Wim Köhler