Het mist op de planeet bij HD 189733, op 64 lichtjaar ver van hier

Zwitserse en Amerikaanse astronomen hebben voor het eerst de aanwezigheid van mist in de atmosfeer van een planeet bij een ster aangetoond. Dat is een hele prestatie, omdat van de planeet zelf niets is te zien. Hun publicatie verschijnt binnenkort in de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

De exoplaneet (een planeet buiten ons zonnestelsel) verraadt zijn bestaan doordat hij tijdens iedere omloop vóór de ster langs beweegt en diens licht een paar procent vermindert. Uit deze eclipsen heeft men kunnen afleiden dat de planeet wat groter en zwaarder is dan Jupiter en in slechts 2,2 dagen om zijn ster draait. Die ster, HD 189733, staat op een afstand van 64 lichtjaar in het sterrenbeeld Vulpecula (Vosje).

Aan de rand van de planeetatmosfeer wordt tijdens iedere (zeer gedeeltelijke) eclips een deel van het sterlicht doorgelaten. De mate waarin dit gebeurt, hangt af van de gassen die zich in de atmosfeer van de exoplaneet bevinden. Door tijdens een planeetovergang te meten hoeveel het sterlicht in verschillende golflengtegebieden wordt verzwakt, kan de samenstelling van de planeetatmosfeer worden bestudeerd.

Via deze techniek, transmissiespectroscopie genaamd, waren al eerder natrium, kalium en waterdamp in de atmosfeer van de planeet bij HD 189733 gevonden. Deze gassen veroorzaken absorpties in het infrarode deel van het spectrum.

Nu hebben Frederic Pont en zijn collega’s een aantal planeetovergangen met de Hubble-telescoop in het zichtbare deel van het spectrum waargenomen. Het resultaat was een spectrum zonder tekenen van de eerder waargenomen gassen. Bovendien leek de planeet in zichtbaar licht circa duizend kilometer groter dan tijdens waarnemingen in het infrarood. Daaruit blijkt dat de atmosfeer van de gasreus in zichtbaar licht veel minder doorlaatbaar is.

Volgens de onderzoekers wijst dit op de aanwezigheid van een hoge mist in de atmosfeer van de planeet, vergelijkbaar met de atmosfeer van Venus en de grote Saturnusmaan Titan. Ook die hebben een dikke atmosfeer die vrijwel ondoorlaatbaar is voor zichtbaar licht en deels doorlaatbaar voor infrarode straling. En ook in hun atmosfeer wordt deze ondoorlaatbaarheid veroorzaakt door een dikke mist die hoog in hun atmosfeer hangt en uit heel kleine deeltjes bestaat.

De mist in de atmosfeer van de planeet bij HD 189733 zou volgens de onderzoekers uit submicroscopisch kleine deeltjes van ijzer-, silicaten- of aluminiumoxide kunnen bestaan. George Beekman