‘Engeland zal veel geduld moeten hebben’

Engeland gaat niet naar het EK voetbal. Ook tot teleurstelling van oud-voetballer Gary Lineker. ‘Het zal volgend jaar behoorlijk saai worden.’

Met zijn Bambi-achtige oogopslag gold Gary Lineker (Leicester, 1960) tijdens zijn voetballoopbaan als de ideale schoonzoon. In wezen wás hij dat ook: ondanks de vele aanslagen op zijn benen wist de snelle, trefzekere spits van onder meer Tottenham Hotspur, Everton en FC Barcelona zich altijd te beheersen. Lineker werd niet alleen bekend door zijn doelpunten – hij was onder meer topscorer van het WK in 1986 – maar ook om het feit dat hij nooit een gele of rode kaart heeft gekregen.

Nu geniet Lineker vooral bekendheid als presentator van het BBC-programma Match of the Day én als ‘gezicht’ van een Britse chipsproducent. We spreken elkaar tijdens een bezoek aan het Zuid-Spaanse Murcia, waar hij een golfproject promoot. Golf is zijn andere passie. „Het laat mijn adrenaline stromen, net als vroeger. Ik vind het een ongelooflijk moeilijke, frustrerende sport, maar als het goed gaat, voel je je ook meteen supergoed. En met handicap vijf mag ik niet klagen.”

Het is december, de zon schijnt volop, maar de goedlachse Lineker kijkt zorgelijk wanneer de recente uitschakeling van Engeland voor het EK ter sprake komt. Op de laatste speeldag had de nationale ploeg op Wembley genoeg aan één punt tegen het al geplaatste Kroatië, maar de Engelsen verloren op dramatische wijze met 3-2.

„Doodzonde”, verzucht Lineker. „Ik heb op tv regelmatig kritiek geuit op het elftal, maar ook ík hoopte dat ze zich zouden kwalificeren. Eigenlijk heeft Engeland de afgelopen anderhalf jaar niet één keer als een eenheid gespeeld. Bovendien maakte bondscoachMcClaren een paar belangrijke tactische fouten tegen de Kroaten. Hij liet David Beckham op de bank beginnen en stelde de internationaal onervaren keeper Scott Carson op. Dat heeft hem vermoedelijk zijn baan gekost.”

Maar was McClaren dan de enige schuldige? „Nee, absoluut niet. In de voetballerij gaat het om de spelers, niet om de trainers. Een land als Engeland zou toch op zijn minst genoeg goede voetballers moeten kunnen leveren om zich voor een EK te plaatsen. Natuurlijk, Liverpool-spits Peter Crouch maakte een fraai doelpunt, maar hij is te lang, te traag en fysiek te zwak om een vaste kracht voor het team te zijn. Crouch is hooguit een goede invaller, meer niet.

„Er ging op Wembley wel meer mis. Enkele dagen eerder werd er een American football-wedstrijd gespeeld. Volslagen belachelijk! Het veld leek wel omgeploegd, en dat vlak voor zo’n belangrijk duel. Maar ja, het stadion heeft veel geld gekost en dat moet terugverdiend worden. Overigens hadden de Kroaten ook last van die omstandigheden, maar hoe je het ook wendt of keert: Engeland behoort op een perfecte grasmat te spelen.”

In een artikel in The Independent, daags na het echec op Wembley, uitte Sir Bobby Charlton (met één doelpunt meer dan Lineker all-time topscorer van Engeland) kritiek op de BBC: ‘Ik keek naar de voorbeschouwing en wachtte tot men het eindelijk over de Kroatische spelers zou hebben. Ik bleef wachten en dacht: nee, het zal toch niet waar zijn dat we opnieuw in ons eigen kleine wereldje blijven hangen?’

Lineker wuift de kritiek van de voetballegende van de hand. „Ik betwijfel of Bobby zelf ook maar één Kroatische speler zou kunnen noemen. Maar goed, ik denk dat hij fout geciteerd is. Mocht het tóch kloppen, dan moet hij niet vergeten dat wij voor een Engels publiek werken. Je hebt het dus vooral over je eigen nationale team en dat heeft niets met onderschatting te maken.”

Dan, na een korte stilte: „Het Engelse voetbal heeft een groot probleem: er breken te weinig technisch goed geschoolde spelers door. Bij de opleidingen is daar onvoldoende aandacht aan besteed en dat wreekt zich momenteel. Ja, nu beginnen de voetbalscholen aan een inhaalrace en laten ze de jeugd opeens meer op balbezit en rondspelen trainen, maar de vruchten daarvan zullen we pas over een jaar of tien, twintig plukken. Voorlopig moeten we, als fans van het nationale voetbalelftal, vooral veel geduld hebben.”

Maar zijn er niet meer oorzaken? Verdienen de spelers in de Premier League bijvoorbeeld niet te veel geld om nog voluit voor elke bal te gaan? „Dat probleem doet zich in meer competities voor. Ook in Spanje, Italië en Duitsland lopen voetballers met zeer riante salarissen rond. ‘Ons’ probleem is dat er erg veel buitenlandse spelers in de Engelse competitie spelen en er dus te weinig Engelsen kunnen doorbreken. Met Johan Cruijff vind ik het daarom wenselijk dat clubs niet te veel buitenlanders opstellen. Misschien zou je geen maximum aan buitenlandse voetballers moeten stellen, maar een minimum aan nationale spelers. Vier of vijf vind ik al heel redelijk. Op de lange duur is dat echt beter voor het voetbal.”

Over het groeiende aantal buitenlandse clubeigenaren in de Premier League maakt Lineker zich minder zorgen. „Liverpool, Aston Villa en Manchester United zijn in Amerikaanse handen, Chelsea is van een Rus. Die mensen zijn natuurlijk niet dagelijks met het wel en wee van de nationale ploeg bezig. Maar zij vormen geen uitzondering: clubs denken nóóit aan het belang van een nationale selectie, waar hun eigenaren ook vandaan komen. Zíj betalen immers hun spelers veel geld en willen niet dat ze bij een interland geblesseerd raken, met alle belangenconflicten van dien.”

In tegenstelling tot het nationale team doen de Engelse clubs het op Europees niveau best goed. Reden voor Arsenal-coach Arsène Wenger om onlangs te stellen dat de nationale selecties passé zijn. Volgens hem zou het in het moderne voetbal voornamelijk nog om de clubteams gaan. Onzin, meent Lineker. „Wenger onderschat de invloed die interlandvoetbal op mensen uitoefent. Een goede prestatie van de nationale ploeg op een WK wakkert de belangstelling voor voetbal aan en creëert bovendien een gevoel van nationale eenheid, zeker in Engeland. Je kunt het interlandvoetbal daarom niet zomaar afschrijven. De clubs zijn daar ook allerminst bij gebaat.”

Dan de hamvraag: kan Fabio Capello, de nieuwe coach van het nationale elftal, het Engelse voetbal uit het slop halen? Lineker, resoluut: „Ja, ik ben ervan overtuigd dat hij daartoe in staat is.” Maar de Italiaan werd toch ondanks het behalen van de landstitel door Real Madrid ontslagen, omdat hij de Koninklijke zo hopeloos saai liet spelen? „Klopt, zijn speelstijl spreekt niet iedereen aan, maar dat zal de meeste Engelse fans momenteel worst wezen. Die hechten nu meer waarde aan overwinningen dan aan mooi spel.”

Lineker staart voor zich uit en vervolgt. „We moeten reëel zijn: de keuze op nationaal niveau was zeer beperkt. Middlesbrough-coach Gareth Southgate heeft talent, maar hij lijkt me nog wat te jong. Geen Engelsman, maar wel Brits is de Noord-Ier Martin O’Neill, van Aston Villa. Een briljante coach, maar helaas was hij niet in de job geïnteresseerd. De Portugees José Mourinho is ook een toptrainer, maar hij bleek evenmin beschikbaar. Jammer, want hij is een sterke persoonlijkheid en heeft veel ervaring opgedaan in de Premier League. Maar misschien zou de FA ’m ook wel een beetje knijpen, omdat Mourinho niet de gemakkelijkste is.”

Dat het de komende zomer afzien wordt voor de gemiddelde Engelse voetbalfan staat in elk geval ook voor Lineker vast. „De impact van onze uitschakeling op de samenleving is enorm. Het zal volgend jaar op z’n zachtst gezegd behoorlijk saai worden. Natuurlijk, we gaan voor de BBC het EK verslaan en er zullen ook zeker veel mensen kijken, maar het zal niet zo’n leuke, knotsgekke toestand worden als bij vorige toernooien. Helaas, want Engeland hoort er uiteraard wel ‘gewoon’ bij te zijn op zo’n toernooi.”

Een duidelijke favoriet voor de eindzege op het EK heeft Lineker niet. „De usual suspects maken weer een goede kans: Italië, Duitsland, Frankrijk en (lacht), omdat jij het bent, ook Nederland.” Dat Oranje niet bijster goed heeft gespeeld en door het eigen publiek op fluitconcerten werd getrakteerd, speelt volgens Lineker komende zomer geen enkele rol. „Het gaat bij een kwalificatie toch om de kwalificatie? Nou, dat is toch vrij eenvoudig gelukt. En op grote toernooien staan jullie er vrijwel altijd. Eigenlijk is er momenteel in Europa geen enkel team dat met kop en schouders boven de rest uitsteekt. Als je een strak georganiseerd elftal weet neer te zetten, maak je al een goede kans. Een verrassing à la Griekenland vier jaar geleden sluit ik zeker niet uit.”

Nee, dan was het WK van 1986 in Mexico, toen Lineker zes goals scoorde, wel even wat anders. Diego Armando Maradona verkeerde in topvorm en speelde zijn tegenstanders met de Argentijnse selectie aan flarden. Lineker trof de kleine voetbalgod in de kwartfinale en maakte in dat enerverende duel – Argentinië zon op wraak vanwege de verloren Falklandoorlog – in de 80ste minuut een doelpunt. Maar toen had Maradona al twee keer gescoord. „De 1-0 door Maradona was natuurlijk hands, maar die tweede goal was zó fantastisch dat ik bijna spontaan op het veld begon te applaudisseren. Diego bleek in die tijd door niets of niemand te stoppen. Dat ik tegen hem heb mogen spelen en getuige ben geweest van dat wondermooie doelpunt beschouw ik daarom – ondanks die pijnlijke nederlaag – als een groot voorrecht.”

De golfbaan lonkt, maar als ik Lineker naar zijn zoon Tobias vraag, vullen de ogen van de oud-voetballer zich prompt met vaderlijke trots. „Hij is pas elf, maar volgt sinds enkele maanden de jeugdopleiding bij Chelsea. Ik ben benieuwd, hoop dat hij er veel plezier aan zal beleven. Er waren mensen die opperden dat hij beter bij een van mijn oude clubs had kunnen gaan spelen, maar eigenlijk vind ik het wel goed zo. Ik woon op vijf minuten van het trainingscomplex van Chelsea. Kan ik lekker vaak naar hem kijken.”