De reactie van een genie

Het boek From London to Elista van Evgeny Bareev en Ilya Levitov, dat kort geleden bij uitgeverij New in Chess verscheen, gaat over de drie tweekampen die Vladimir Kramnik om het wereldkampioenschap speelde, tegen Kasparov, Leko en Topalov. Ik zal er nog wel eens op terugkomen als ik het boek uit heb, maar nu gaat het me alleen om een anekdote die Levitov vertelt over Alexander Morozevitsj.

In 2002 was in Dortmund een kandidatentoernooi waarvan de winnaar een match tegen Kramnik zou spelen. Dat werd Peter Leko. Morozevitsj werd in de kwartfinale uitgeschakeld door Barejev – ik schrijf hem nu maar op zijn Nederlands – in een partij waarin hij kort voor het eind drie pionnen voor had gestaan. Morozevitsj blunderde en verloor nog.

Wat hij toen deed, wordt door Levitov, misschien enigszins ironisch, de reactie van een waar genie genoemd. Morozevitsj verliet de speelzaal, haalde in zijn hotel zijn paspoort op en ging meteen naar het vliegveld. Kort daarna kondigde hij in Rusland zijn afscheid van het professionele schaak aan. Aan het eind van het toernooi in Dortmund werd hij nog opgebeld door iemand die aanbood om zijn koffer met zijn spullen op te sturen, maar Morozevitsj zei toen: „Gooi ze weg, er rust ongeluk op.”

Levitov schrijft: „Dit alles moest wel indruk maken op een schaakwereld die niet overbelast was met dramatische gebeurtenissen – vanaf dat moment werd Morozevitsj een van de populairste grootmeesters ter wereld.”

Ik geloof niet dat deze anekdote zo algemeen bekend is geworden dat hij de populariteit van Morozevitsj geheel verklaart. Die moet toch ook wel iets te maken hebben met de vaak verbluffende partijen die hij speelt.

In het maandblad Schach komt Peter Svidler aan het woord over het Europese landenkampioenschap in Griekenland, dat door Rusland met overmacht werd gewonnen. Over zijn teamgenoot Morozevitsj en diens partij tegen de Armeniër Akopian zegt hij: „Een partij, het is ongelofelijk moeilijk zo’n partij te spelen! Die stelling, een totale chaos, je hebt geen idee welk stuk waarheen gaat. Ik ben werkelijk tevreden met mijn eigen prestatie hier, maar om naast een Morozevitsj in deze vorm te zitten... Je bent dankbaar dat hij voor je team speelt.”

In de ‘Superfinale’ van het kampioenschap van Rusland begon Morozevitsj met een remise. Hij had glad gewonnen gestaan, maar knoeide zo dat hij op het laatst nog blij mocht zijn dat zijn tegenstander Jakovenko zelf ook een winst miste. In de tweede ronde werd hij door de jonge Nikita Vitioegov verpletterd.

Ook nu reageerde Morozevitsj als een genie, maar anders en beter dan in Dortmund in 2002. Zijn volgende vijf partijen won hij in grote stijl. Goed dat hij zich niet gehouden heeft aan die belofte van 2002 om zich terug te trekken.

Alexander Morozevitsj - Alexander Grischuk, Superfinale Moskou 7de ronde

1. d4 d5 2. c4 c6 3. Pc3 Pf6 4. cxd5 De Slavische ruilvariant is niet zo onschuldig als het lijkt. In het recente World blitz toernooi in Moskou won Kramnik er in 21 zetten mee van Anand. 4...cxd5 5. Lf4 Pc6 6. e3 Lf5 In de 5de ronde verliep Morozevitsj-Sakajev interessant na 6...a6 7. Tc1 Lg4 8. f3 Ld7 9. g4 e6 10. h4. Morozevitsj won fraai. <v>7. Lb5 e6 8. Da4 Db6 9. Pf3 Le7 10. Pe5 0-0 11. Lxc6 Tfc8 Dit tijdelijke stukoffer is waarschijnlijk sterker dan het meer gebruikelijke 11...Dxb2. 12. 0-0 Wit moet zijn stuk teruggeven, want na 12. Lb5 komt 12...a6 en wits loper kan niet weg wegens 13...Dxb2. 12...bxc6 13. Tfc1 c5 14. dxc5 Txc5 15. b4 Tcc8 16. a3 Wit staat iets beter en bovendien had zwart weinig tijd. 16...d4 De eerste stap naar de ondergang. 17. exd4 Dxd4 18. Pc6 Dd7 19. b5 Lf8 20. Da6 Wit heeft een sterk paard op c6 en zwarts dame dreigt in moeilijheden te komen. Relatief het beste was nu 20...Dd3. 20...Lc5 21. Td1 Hier had zwart nog maar 5 minuten. 21...Ld3

21...De8 of 21...Pd5 zou ook geen pretje voor zwart zijn, maar vrijwillig zijn loper in de penning zetten lijkt gekkenwerk. Zwart speelt op trucjes, maar die gaan niet op. 22. Lg3 Na 22. Pe5 moet Grisjtsjoek 22...Lxf2+ of 22...Dd4 van plan zijn geweest, hoewel dat ook slecht voor hem af zou lopen. Morozevitsj doet het eenvoudiger. 22...Pg4 Hier had zwart waarschijnlijk het trucje 22...Lxb5 23. Dxb5 Txc6 beoogd, maar dat faalt op 24. Td8+. 23. Da4 f5 24. h3 f4 25. Lh4 Ph6 Alles zit tegen voor zwart. Na 25...a6 26. hxg4 axb5 wint wit met 27. Dxf4 Txc6 28. Df3. 26. Pe4 Lf8 27. Db3 Zwart gaf op.