Het recht van Warhol

Eind vorig jaar heeft de mensheid, voorzover bestaande uit mensen die het weekblad Time lezen, een unieke week beleefd. De redactie kiest ieder jaar iemand die zich de Mens van het jaar mag noemen. In 2006 stond op het omslag een spiegeltje. Keek je erin dan was je de Mens van het jaar. Vrouw, man, kind, geniaal of niet goed bij je hoofd, fundamentalist of rationeel democraat, islamiet, SGP’er, dat maakte geen verschil. Aan het einde van 2006 had Time de fundamentele gelijkheid annex democratisering tot stand gebracht. Je hoefde het blad niet eens te kopen. Een blik op het omslag was genoeg. Onder je vertrouwde gezicht las je: „You. Yes, you. You control the Information Age. Welcome to your world.”

Zoals iedere technische vordering heeft de ontwikkeling van het digitalisme verder strekkende voorspellingen veroorzaakt. Toen in de negentiende eeuw de stoomtrein het vervoermiddel van de toekomst was, zagen de optimisten daarin de dageraad van een vernieuwde beschaving. Pessimistische boeren wisten zeker dat de koeien binnenkort geen melk meer zouden geven. Een jaar of tien, vijftien geleden voorzagen geestdriftige deskundigen dat binnen niet al te lange tijd iedereen op aarde toegang zou hebben tot de ‘electronic highway’. De wetenschap zou nieuwe toppen bereiken en onvermijdelijk zou de democratie worden gemondialiseerd. De wetenschap kan niet meer zonder internet, maar hetzelfde geldt voor terroristische netwerken en de handel in kinderporno. Welkom in je digitale wereld waar je zelf de baas bent.

Of de mensen beter of slechter van internet worden is een vraagstuk dat ik in het midden laat. Maar zeker heeft de digitale communicatie invloed op de taal. Je kunt het jammer vinden of niet, maar lager opgeleide mensen drukken zich anders uit dan degenen die langer op school hebben gezeten. Intussen wordt de computer tot een volksbezit, net als de fiets. Dit betekent dat de taal van de lager opgeleiden als nooit tevoren de gelegenheid krijgt om zich te emanciperen. Zoals het in Time stond: of je nu de grootste geleerde bent, of dat je niet in staat bent, het abc op te zeggen, dat maakt geen verschil. Ook jij bent de baas! Uitroepteken!

De groei van de televisie tot het meest verbreide en machtigste medium ter wereld en nu, in het laatste decennium de verbreiding van internet, hebben een onverwachte vorm van democratisering doen ontstaan. Andy Warhol heeft het zien aankomen. Er breekt een tijd aan, zei hij, waarin iedereen er recht op heeft vijftien minuten wereldberoemd te zijn. Waarom niet? De vraag is alleen: hoe? Grote talenten zijn schaars, middelbare iets talrijker, maar hoe vervelend dat ook voor de meeste mensen is, ze moeten het met minder doen.

Of moesten. Want internet heeft een enorm scala aan nieuwe wereldmogelijkheden geopend. Het zo origineel mogelijk uit de hoek komen wordt tot een opdracht van het mens-zijn. Dat zie je aan het digitale taalgebruik. Leuque spelling, minachtend-beledigende typeringen, platitudes, origineel bedoelde, wijdlopige omschrijvingen, overkokende zelfoverschatting, je begrijpt wel wat er wordt bedoeld maar het blijft min of meer gesukkel. De nieuwe creatieve klasse merkt dat niet. Het staat allemaal op internet, en dat is genoeg. Internet is de vervulling van het recht van Andy Warhol.