Een plaatsbepaling in de kerkgeschiedenis

J. Kronenburg, R. de Reuver (red.): Wij zijn ook katholiek. Over protestantse katholiciteit. Protestantse Pers. 312 blz. € 19,50

Een grote meerderheid van hervormden en gereformeerden plus alle lutheranen verenigden zich op 1 mei 2004 in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). De drie fusiekerken hadden voordien elk een eigen gezicht. De Nederlandse Hervormde Kerk werd beschouwd als de brede vaderlandse kerk, de leden van de Gereformeerden Kerken kenmerkten zich vooral door gelovige dadendrang, die tot uitdrukking kwam in de vorming van eigen maatschappelijke en politieke organisaties, terwijl de lutheranen een liturgisch gekleurde, milde vrijzinnigheid praktiseerden.

Nu de grootste fusieperikelen achter de rug zijn, krijgt de PKN behoefte aan eigen plaatsbepaling in de kerkgeschiedenis. De bundel Wij zijn ook katholiek is een eerste, heldere poging om de nieuwe kerk te voorzien van een ‘corporate identity‘. Een optelsom van de drie oude profielen zou de PKN herleiden tot de gemeenschappelijke basis van 1517, het jaar dat gezien wordt als het begin van het protestantisme, toen Maarten Luther zijn bezwaren tegen de praktijken van de Rooms-Katholieke Kerk publiek maakte. En dat is toch wat beperkt voor een kerk die zegt ‘gestalte (te zijn) van de ene heilige apostolische en katholieke of algemene christelijke kerk’.

De PKN moet daarom niet alleen protestants, maar ook katholiek zijn, aldus deze bundel. Hij omvat een pleidooi voor universalisme en een bezwering van particularisme, dat in het verleden een voedingsbodem was voor kerkscheuringen. Deze protestantse katholiciteit wordt benadrukt door nadrukkelijk terug te grijpen op de belijdenissen van de vroege kerk, maar bijvoorbeeld ook op de middeleeuwse mystiek, die een voortzetting heeft gevonden in de beweging van de Nadere Reformatie, die een deel van de rechtzinnige hervormden stempelt.

Het pleidooi voor een katholieke PKN moet verder begrepen worden als een teken van dienstbaarheid van de kerk aan de samenleving. De globalisering daagt daartoe meer dan ooit uit.

De contouren van de nieuwe kerk zijn geschetst: werk van 25 scribenten uit de volle breedte van de PKN staat in de bundel gegeven, die daardoor de trekken heeft van een breed gedragen mission statement. De grote kerkelijke thema’s, zoals belijdenissen en ambten (een protestantse bisschop?), eredienst, kerkorde, zending en de relatie met Israël komen aan de orde. Onvermijdelijk is dat de bijdragen hier en daar overlappen.

De bundel wordt afgesloten met vijftien portretten van belangrijke protestantse theologen die al iets van dat katholieke hadden. Pikant om te zien wie wel en wie niet op de lijst staan: wel bijvoorbeeld Gisbertus Voetius en Herman Bavinck, maar niet Abraham Kuyper of Klaas Schilder.