‘De verzamelaar is terug’

Het jaar 2006 was het beste ooit voor de internationale kunstmarkt, maar 2007 lijkt nog beter te worden. De opmars van de hedendaagse kunst werd vorige maand bekroond door de recordprijs voor een werk van Jeff Koons, die Damien Hirst afloste als de levende kunstenaar die de hoogste veilingprijs ooit op zijn naam schreef. In Nederland was het duurste kunstwerk een zeventiende-eeuws schilderij van Jan Lievens, een schilder die nooit eerder voor zoveel geld werd geveild.

De Amsterdamse vestigingen van Sotheby’s en Christie’s meldden vorige week de grootste jaaromzet in hun bestaan. Nu is de deelmarkt waarop deze huizen opereren – Nederland, Duitsland, België en Scandinavië – betrekkelijk klein, maar hun records zijn een neerslag van de groei op de mondiale kunstmarkt.

Die markt is tussen 2002 en 2006 verdubbeld tot 43,3 miljard euro, meldt een recent rapport van de Tefaf, de Nederlandse organisatie van kunstbeurzen. De motor van de kunstmarkt is de almaar toenemende rijkdom in de Verenigde Staten, waar handelaars in bedrijven miljarden verdienen, en de opkomst van miljonairs in landen als Brazilië, Rusland, India en vooral China. Kunst wordt doorgaans gekocht door rijke mensen.

De kooplust van de superrijken was ook afgelopen jaar de belangrijkste aanjager van de markt. Daarnaast werd in 2007 de hausse versterkt door technologische vernieuwingen. „We zien dat steeds meer klanten gebruik maken maken van internet”, zegt Mark Grol, directeur van Sotheby’s Amsterdam. Sotheby’s zag het aantal bezoekers van zijn website in een jaar tijd met 17 procent toenemen.

Internet maakt de kring van kopers groter en internationaler. Zo zag Christie’s onlangs Duitsers via internet opbieden tegen Spanjaarden in de zaal voor een klok uit de P.C. Spaans-collectie. „Bij dezelfde veiling ging een klok weg voor 2,5 ton, het duurste object dat ooit bij ons via internet is geveild”, zegt directeur Jop Ubbens van Christie’s Amsterdam.

Toch heerst er ook twijfel over de houdbaarheid van de hausse. Beleggers verkochten begin november aandelen in Sotheby’s, nadat een landschap van Vincent van Gogh in New York onverkocht bleef. Een belangrijke risicofactor is ook de sluipende hypotheekcrisis die kan knagen aan de koopkracht van de kunstliefhebbers. „De financiële schade lijkt mee te vallen, maar een psychologisch effect zal er wel zijn”, denkt Ubbens.

Grol denkt dat het meevalt: „Als de crisis doorzet, raakt die vooral Amerikaanse kopers, maar buiten de VS wordt nu ook veel verhandeld.” Ook het Tefaf-rapport spreekt de verwachting uit dat de opkomst van de nieuwe kopers in onder meer Azië een economische recessie kan compenseren.

Bovendien begint er weer ruimte te ontstaan voor de minder koopkrachtige partijen. „De klassieke verzamelaars zijn een tijd lang weggeblazen door het commerciële geweld, maar ze zijn aan het terugkomen”, zegt Ubbens. „Net als de musea. Het Rijkmuseum heeft onlangs bij ons een houten jachttrofee van 6.000 euro gekocht. Dat is een goed teken.”

Vragen over de kunstmarkt naar kunstmarkt@nrc.nl