De gelukkige afloop

Het ‘Happy End’ is niet wat het geweest is. Koud had de redactie het plan opgevat om, ter afsluiting van het jaar waarin het Cultureel Supplement van een krantenbijlage op groot formaat veranderde in een kleurige tabloiduitgave, een themanummer onder de titel ‘Happy End’ te maken, of de ideeën voor artikelen over de dood stroomden binnen.

Dood en verderf zijn kennelijk in – fondant minder. Zes uur duurt de prachtige theatermarathon Odysseus die deze week in première ging bij toneelgroep De Appel. Wie hoopt dat hij na zes uur opgewekt huiswaarts keert omdat Odysseus en Penelope eindelijk zijn herenigd, komt bedrogen uit. Moord en geweld gaan altijd door, is de moraal.

Dat een verhaal, als film of boek, liefst besloten wordt door een ‘Happy End’ waarbij de gelieven elkaar krijgen, de gescheidenen worden herenigd, de tegenstellingen worden verzoend en de wereld een gelukkiger loop krijgt, was altijd al een omstreden conventie.

Aan het begin van de twintigste eeuw, de tijd die onder historici nu wel geldt als de ‘eerste mondialisering’, was een flink deel van de wereldmarkt voor bioscoopspeelfilms in handen van de Franse firma Pathé.

Het was de visionaire directie van deze firma niet ontgaan dat zich aan de rand van Europa een land bevond waar de lonen aanzienlijk lager lagen en dat bovendien een zeer grote, nog vrijwel onontgonnen markt voor de distributie van films vormde: Rusland.

Bovendien kende dit land, door zijn indrukwekkende toneeltraditie veel uitstekende acteurs, wier onbekendheid met vreemde talen in de tijd van de zwijgende cinema geen enkel bezwaar was. Niets lag dus meer voor de hand dan een deel van de speelfilmproductie uit Parijs over te hevelen naar St. Petersburg. Zo gezegd, zo gedaan. Een Russisch Pathé-filiaal ging van start, en de Parijse directie verheugde zich al op de revenuen. Die bleven echter uit.

Het bleek namelijk dat de Russische Pathé-werknemers, in veel opzichten voortreffelijke vaklieden, tot één ding met geen stok te bewegen waren: het ‘Happy End’, zoals dat in het uit Parijs opgestuurde scenario was voorgeschreven. Een gelukkig einde geldt immers – tot op de huidige dag – in Rusland als een toonbeeld van slechte smaak. Een béétje Russische roman of film eindigt met de tragische-, of in het uiterste geval tragikomische dood van alle protagonisten. Pas na zo’n ‘Tragic End’ tijgt de Russische bioscoopbezoeker tevreden huiswaarts.

Door hun einde bleken die Russische Pathé-producten op de andere markten van het bedrijf, zoals Europa en de Verenigde Staten, vrijwel onverkoopbaar.

Pathé heeft nog gepoogd het filiaal in St.Petersburg tot het vervaardigen van twee alternatieve eindes aan elke film te bewegen: één met een ‘Tragic end’ voor de binnenlandse, Russische markt, en één met een ‘Happy End’ voor de verspreiding in de rest van de wereld. Maar toen maakten Eerste Wereldoorlog en Russische Revolutie een eind aan de ‘eerste mondialisering’.

Nu, bij de tweede mondialisering, lijken de Russen toch te hebben gewonnen. De redactie van het Cultureel Supplement wenst U desondanks een gelukkig uiteinde, en een mooi begin.