‘Lang stilzitten vluchtelingen is groot probleem’

Het generaal pardon voor vele duizenden asielzoekers loste een groot maatschappelijk probleem op. En het creëert een nieuw: hoe komen ze aan werk en woningen?

Het generaal pardon was dit jaar voor 25.000 tot 30.000 mensen die voor april 2001 asiel aanvroegen hét cadeau. VluchtelingenWerk bepleitte sinds eind jaren negentig een oplossing voor asielzoekers die jarenlang in de centra wachtten op een verblijfsvergunning, zegt directeur Edwin Huizing.

Meteen een feestje georganiseerd?

„Eén glaasje champagne. Al die mensen die de asielzoekerscentra gaan verlaten, hebben begeleiding nodig. En huizen en banen. Ze moeten inburgeren. We moesten meteen aan de slag.”

Lukt dat met die woningen en banen?

„We werken samen met het Centrum voor Werk en Inkomen en het COA, dat de opvang van de vluchtelingen regelt. De komende twee jaar gaan we 3.000 vluchtelingen die onder de pardonregeling vallen en nu nog in asielzoekerscentra wonen aan een baan helpen. Werk is belangrijk voor een goede integratie.”

Is 3.000 banen niet te weinig voor 30.000 vluchtelingen?

„Ja, maar de banen voor deze mensen liggen niet voor het oprapen. De integratie is ook een uitdaging voor de samenleving. We hebben een samenleving nodig die deze mensen een kans geeft. Door uitingen van verschillende politici hebben ze het stigma van profiteurs en gelukszoekers gekregen.”

Zo van: ze hebben de procedure net zolang getraineerd, tot ze mogen blijven?

„Precies. Maar vergeet niet, toen Verdonk [VVD-minister verantwoordelijk voor vreemdelingenbeleid in vorige kabinet, red.] de bezem door de procedure haalde, met het Project Terugkeer, kreeg bijna de helft alsnog een verblijfsvergunning. Ze hadden dus terecht asiel aangevraagd.”

Krijgen vluchtelingen een eerlijke kans op een bestaan in Nederland?

„Er zijn veel vooroordelen. Werkgevers bieden vluchtelingen te weinig kansen. Ten onrechte. Vluchtelingen zijn vaak goed opgeleid. Het zijn pioniers. Ondernemers. Mensen die ondanks alles heel behoorlijk Nederlands hebben geleerd. Met de krapte op de arbeidsmarkt kunnen we hen nu goed gebruiken. We halen kennismigranten die de taal niet spreken uit weet ik welke landen, terwijl we het kapitaal al hebben.”

Zijn er voldoende huizen voor al die mensen?

„Het kost tijd. Het kabinet denkt dat pas eind 2009 al deze mensen de centra hebben verlaten. Gemeenten moeten een deel van het huizenaanbod beschikbaar stellen voor deze mensen. Aedes, de koepelorganisatie van alle woningbouwverenigingen, overlegt met de leden. Je ziet veel goodwill. Woningbouwverenigingen gaan zich, ook door het beleid van het huidige kabinet, meer richten op de sociale infrastructuur en niet alleen op bakstenen.”

Zijn asielzoekers na zoveel jaren ledigheid nog in staat hun toekomst in eigen hand te nemen?

„De verschillen zijn groot. Ik sta vaak verbaasd van de enorme veerkracht die mensen na jaren wachten nog hebben. Anderen zijn psychisch kapot. Vaak wordt vergeten dat deze mensen niet met een vlucht van KLM zijn gekomen voor twee weken vakantie. Ze zijn gevlucht, hebben in het land van herkomst veel ellende meegemaakt en trauma’s opgelopen.”

Is de jarenlange inactiviteit het grootste probleem?

„In elk geval een heel groot probleem. Ik heb moeite met de redenering dat als je mensen laat werken of een opleiding laat volgen ze nóg moeilijker weggaan. Het is eerder zo dat ze met een opleiding of werkervaring ook in het land van herkomst meer kansen hebben. Als mensen nuttig bezig zijn, voorkomt het dat ze veranderen in een wrak. Het huidige kabinet heeft het aantal weken dat een asielzoeker mag werken, verruimd van twaalf tot twintig. Ik hoop dat dit kabinet besluit dat leren en werken gewoon mogelijk is, ook in de procedure.”

Enkele honderden asielzoekers vielen buiten het pardon, wat gebeurt er met hen?

„In principe moeten ze terug. Dat zijn mensen die meerdere keren jokten over hun identiteit, verdacht worden van mensenrechtenschendingen of langer dan een maand celstraf kregen. Het is heel lastig. Mensenrechtenschendingen bijvoorbeeld zijn ontiegelijk moeilijk te bewijzen. Deze mensen zijn verdacht, maar niet berecht. Ze kunnen geen kant op. Vaak hebben deze mensen kinderen. Moeten die de dupe worden van de vermeende misstanden van vader?”

Krijgen we over een paar jaar hetzelfde probleem – centra vol mensen die jarenlang wachten?

„Door de scherpere regels vluchten er veel minder mensen naar Nederland. Van de 250 asielzoekerscentra zijn er nog maar zo’n vijftig open. Maar de procedure moet sneller. Mensen die terugmoeten, moeten sneller terug. Wie mag blijven, moet sneller inburgeren. Doordat er minder vluchtelingen zijn, moet dat ook kunnen.”

Onderdeel van de pardonregeling was dat gemeenten steun aan illegalen die op straat terechtkwamen niet langer mogen faciliteren. De burgemeesters moesten dat onderschrijven. Hoe zal dat gaan?

„Staatssecretaris Albayrak komt binnenkort met een voorstel hoe ze de terugkeer, de opvang en de verbetering van de asielprocedure zal aanpakken. Er vindt al overleg plaats. We gaan ervan uit dat er een oplossing komt waar de gemeenten zich in kunnen vinden.”