Kenia’s armen willen profiteren van de groei

In Kenia, een van de stabielste Afrikaanse landen, wordt vandaag een nieuwe president gekozen. De strijd tussen de rivalen raakt steeds verder verhit.

„Wij merken niets van die economische vooruitgang onder president Mwai Kibaki”, sniert de arme boer Maora. Hij zet zijn spade in de grond en zegt: „Alleen de effectenmakelaar op de beurs gaat het beter. Daarom stem ik op de oppositiekandidaat Raila Odinga”. Driekwart van de Kenianen heeft een karig bestaan in ruwe rurale gebieden.

In een nieuwe koffiebar in de Keniaanse hoofdstad Nairobi nippen twee nette dames aan hun kopjes espresso. Zij vrezen een zege van Odinga , leider van de Luo-stam: „Wat staat ons Kikuyu’s te wachten bij een verlies van onze leider Kibaki? Het presidentschap behoort aan ons, de Kikuyu’s, we geven het nooit meer op.”

Er staat veel op het spel bij de verkiezingen vandaag, waar ruim 14 miljoen stemgerechtigden in Kenia een nieuwe president zullen kiezen, alsmede 210 parlementsleden en 2.484 gemeenteraadsleden. Zelden verliep in een Afrikaans land de race voor het presidentschap zo competitief, nooit eerder dreigde in Oost-Afrika een zittende president door kiezers te worden afgewezen. Als zulke spannende verkiezingen ordentelijk verlopen, kan dat bijdragen aan het beeld van Kenia als een van de meest stabiele landen in Afrika.

De uitslag is niet te voorspellen: van de negen presidentskandidaten krijgen de twee koplopers Mwai Kibaki (76) en Raila Odinga (62) volgens de opiniepeilingen vrijwel evenveel stemmen. Door het te verwachten nipte verschil groeit de kans op geweld en fraude. Er vielen bij de campagnes al zeker dertig doden.

Kibaki kwam vijf jaar geleden in een rolstoel aan de macht, na een historische oppositiezege op de vierentwintig jaar lang heersende president Moi. Hij herstelde van een auto-ongeluk. De van nature erg relaxte Kibaki zit al vanaf zijn eerste ministerspost in 1963 in de politiek. In tegenstelling tot andere Afrikaanse leiders voert hij niet energiek vanuit de frontlinie aan, hij is dynamisch als een koude pizza. „De saaie Kibaki valt moeilijk te verkopen aan een opgewonden publiek”, beaamt een van zijn campagnemedewerkers.

[Vervolg Kenia: pagina 5]

KENIA

Kibaki zette de traditie van corruptie voort

[Vervolg van pagina 1] En een grote zakenman zegt over de president: „Kibaki liet de economie weer groeien na de afbraak onder Moi, daarvoor verdient hij lof. Maar hij hakt geen knopen door, hij laat ministers ruzie maken en hij deed weinig aan het hestel van de geërodeerde wegen en de havens.”

De verlossing van Moi schiep hoge verwachtingen. „Zonder Moi is alles mogelijk”, scandeerden opgeluchte Kenianen na het verlies in 2002 van Mois kandidaat Uhuru Kenyatta tegen Kibaki. Een jaar lang ging Kenia door veel turbulentie. Verkeersagenten die buschauffeurs afpersten werden door woedende passagiers het veld ingejaagd. Vermeend corrupte rechters werden naar huis gestuurd. Media en artiesten schokten omzichtige Kenianen met hun in vrijheid gemaakte kritische werk. Het conservatieve Kenia moderniseert in grote snelheid na jaren van repressie en sociale stagnatie, met meer kranten, meer culturele centra, meer musici en schrijvers en meer FM-radiostations. Kibaki schiep het klimaat voor deze culturele bloei.

Kibaki kwam onmiddellijk de belofte na voor gratis lager onderwijs. Er gaan nu twee miljoen meer kinderen naar school. Armen crepeerden vroeger op de drempel van het ziekenhuis, door de oprichting van nieuw fonds krijgen ze nu medische hulp. Nairobi raakte verstopt door het grote aantal nieuwe auto’s op de wegen en de elektriciteits- en watervoorziening zijn verbeterd. Van de jaarlijkse economische groei van 5 tot 6 procent profiteren vooralsnog echter vrijwel alleen de rijkere stedelingen, ze doen betere zaken in een omgeving met minder criminaliteit. Veel van die rijken zijn Kikuyu.

Een overwinning van Raila betekent een stem tegen de Kikuyu. Dit is de grootste van de ruim veertig stammen en de meest invloedrijke in de zakenwereld en de politiek. Kenia’s eerste president Jomo Kenyaatta was een Kikuyu en ook onder zijn opvolger Moi bleef een zakenelite van de stam aanzienlijke invloed uitoefenen. Kibaki’s kliek van vertrouwelingen komt uit de omgeving van Mount Kenya, het woongebied van de Kikuyu. Het wijdverspreide gevoel onder andere stammen dat de Kikuyu’s „nu wel genoeg uit de ruif hebben gegeten” speelt Raila in de kaart.

Kibaki creëerde tijdens zijn campagnes in de diverse tribale gebieden twaalf nieuwe districten, wat neerkomt op meer banen in het overheidsapparaat; zijn vrouw deelde biljetten van vijftig shilling (een halve euro) op straat uit.

Raila beloofde zijn medestanders, onder wie enkele notoir corrupte politici, posities in zijn regering. Corruptie is net als tribalisme diep verankerd in de Keniaanse samenleving. Daar kon of wilde Kibaki weinig aan doen. Onder Moi verloor de staatskas vermoedelijk meer dan één miljard dollar door corruptie, Kibaki zette die traditie voort en door zijn ministers werden enkele honderden miljoenen gestolen.

Raila is relatief jong en uiterst dynamisch vergeleken met de bejaarde groep machthebbers rond Kibaki. Het merendeel van de stemmers is jong en hunkert er naar om de stoffige politici opzij te schuiven. Raila huurde een voormalige campagneadviseur van Bill Clinton in (Dick Morris). Hij voerde een briljante en moderne campagne. Al tijdens de uitzendingen van het wereldkampioenschap voetbal vorig jaar adverteerde hij met spotjes en op de Keniaanse tv de afgelopen weken waren behendig gemaakte propagandafilms en vlotte reclames te zien.

Dat werkte verfrissend in Kenia maar roept bij tegenstanders het beeld op van een gewetenloze populist. „Raila is de beste campagnevoerder van alle kandidaten”, zegt een bezorgde zakenman, „hij is uitvoerig over zijn beloftes hoe hij het geld gaat uitgeven, maar veel minder specifiek hoe het verdiend moet worden”. Met een overwinning van Raila groeit de beweging van populistische machtshebbers in Afrika, gevoed door de teleurstelling over de oude politieke garde.