Foute pillen in zwang

Antidepressiva voor kinderen lijken niet te werken en vergroten de kans op zelfmoord. Toch neemt de afzet weer toe.

Medicijnen tegen depressie waar kinderen zelfmoordgedachten van kunnen, krijgen worden weer wat populairder. Artsen schrijven ze vaker voor. Dat meldde de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) in de donkerste dagen van december, tussen Sinterklaas en Kerst. Het gaat om de serotonine-opnameremmers (SSRI’s), om Prozac en zijn concurrenten.

In 2003 kwam in het nieuws dat kinderen zelfmoordneigingen konden krijgen van het gebruik van SSRI’s. En dat SSRI’s bij kinderen eigenlijk geen aangetoond positief effect hebben. Er waren schandalen: farmaceutische fabrikanten hadden de meldingen over zelfmoordgedachten bij kinderen achtergehouden. De medicijnregistratie-autoriteiten bepaalden dat er forse waarschuwingen op de bijsluiters moesten komen.

Daardoor stagneerde, schrijft de SFK nu, in 2005 het aantal keren dat apothekers SSRI’s over hun toonbanken schoven, naar patiënten van alle leeftijden. Het aantal kinderen dat een SSRI kreeg daalde van 10.400 in 2002 naar 7.800 in 2006.

Maar dat is nu voorbij. In 2007, verwacht het SFK, krijgen 8.500 kinderen een SSRI. Waarom psychiaters antidepressiva aan kinderen geven is onduidelijk. Het Farmacotherapeutisch Kompas stelt onomwonden, bij alle in Nederland populaire SSRI’s: ‘Niet gebruiken bij kinderen en adolescenten vanwege een vergroot risico van suïcidaal gedrag en vijandigheid, terwijl de werkzaamheid niet voldoende is aangetoond.’

De SSRI’s worden wel fors goedkoper. De prijs daalt doordat de patenten zijn verlopen van populaire merk-SSRI’s zoals Prozac.

Eén producent wist te ontsnappen. Cipramilfabrikant Lundbeck bracht het patentgeneesmiddel escitalopram (merknaam Lexapro) op de markt ter vervanging van citalopram (merknaam Cipramil) dat ook ‘uit patent liep’. Citalopram is een mengsel van twee moleculen die elkaars spiegelbeeld zijn. Eén ervan, het ‘linksdraaiende’ molecuul, heeft het antidepressieve effect. En dat is escitalopram. Onwerkzame spiegelbeeldmoleculen worden wel vaker samen met een werkzaam medicijn verkocht. Soms zijn die onwerkzame spiegelbeeldmoleculen verantwoordelijk voor bijwerkingen. Dat is bij escitalopram nooit aangetoond, aldus het Farmacotherapeutisch Kompas.

Escitalopram is bijna viermaal zo duur als Prozac-zonder-patent, maar twee jaar na de marktintroductie wist Lundbeck er in 2006 toch al een omzet van 3,5 miljoen mee te bereiken. En ook hier ontbreekt de ratio. ‘Escitalopram heeft bij depressie en paniekstoornis geen voordelen boven citalopram.’ Aldus alweer het Farmacotherapeutisch Kompas.

Wim Köhler