Jong talent

VDNCh_046.jpgIn het huis van Aleksandr Skrjabin (1872-1915), in een zijstraatje van de Arbat, staat de tijd stil. De componist heeft er slechts de laatste twee jaar van zijn leven gewoond, maar als je door de vertrekken loopt denk je al gauw dat die twee jaar heel lang hebben geduurd, zo levend is de geschiedenis hier.

Skrjabins concertvleugel staat er, net als het moderne meubilair van de Belgische ontwerper Henry van de Velde en het bed waarin hij in 1915 aan koudvuur overleed dat hij had opgelopen als gevolg van een abces op zijn lip. Door dat abces ligt er in een van de vitrines dan ook geen dodenmasker, maar wel zijn er gipsafdrukken van zijn handen en van zijn oor. Vooral dat oor heeft iets ontroerends.

De sympathieke directrice van het Skrjabinhuis leidt me rond en geeft een verhelderende uitleg bij de grote ingelijste foto- en tekstborden waarop het korte leven van de componist wordt samengevat. Het is het leven van een wonderkind op de piano, dat de geschiedenis zal ingaan als een componist van vernieuwende, mystieke muziek. Skrjabins leven speelt zich voor een deel af in de Zilveren Tijd, zoals de culturele bloeiperiode van Rusland aan het begin van de twintigste eeuw wordt genoemd. Er kwam toen een nieuwe klasse op van rijke kooplieden, die actief de kunsten ondersteunden. Schilderijenverzamelaar Pavel Tretjakov is misschien wel de beroemdste van hen. In het Skrjabinhuis is die sfeer in iedere hoek op te snuiven.Uit de foto’s en teksten rijzen de laatste jaren van het tsaristische Rusland op. Het moet een dynamische tijd zijn geweest, waarin het Russische keizerrijk dankzij zijn snelle industrialisatie op weg was een moderne Europese staat te worden. Een affiche kondigt een concert in Haarlem aan in 1912. Skrjabin speelde er samen met het Concertgebouworkest onder leiding van Willem Mengelberg. Op andere foto’s zie je zijn twee vrouwen, zijn moeder die overleed toen Skrjabin een paar jaar oud was, zijn adellijke vader die zich als diplomaat weinig om zijn zoon bekommerde en zijn strenge leraren op het conservatorium. Als ik voor het sterfbed sta, komt een van de bejaarde dametjes die bij de kassa zitten me halen. ,,Het voorspelen begint zo”, zegt ze.Beneden in de concertzaal wachten drie zenuwachtige pubers hun beurt af. Ze spelen zo dadelijk voor een jury een aantal Skrjabinsonates in een concours voor een studiebeurs van het Skrjabingenootschap. Het is de vierde keer dat dit gebeurt. Die beurs stelt de winnaar in staat om lessen te volgen bij een van de beroemde pianoleraren in Moskou. Ook mag de winnaar een concert geven op de concertvleugel van Skrjabin, met handschoentjes aan om het ivoor niet te beschadigen.

In het zaaltje zitten veertien mannen en vrouwen, voornamelijk familieleden van de optredende musici. Ook zij zijn zenuwachtig. Een Armeens jongetje van een jaar of twaalf jaar, blijkt een eerdere winnaar van het concours te zijn. Naast me zit de bloednerveuze leraar van het enige meisje dat zo dadelijk zal spelen. Als eerste is de 15-jarige Roman Martinov aan de beurt, een mooie jongen met een gesloten gezicht. Als hij aan de vleugel gaat zitten, sluit hij zijn ogen en stapt in de wereld van Skrjabin. Hij speelt geweldig, met een concentratie en een toewijding aan de muziek die ik niet eerder bij zo’n jonge musicus heb gezien en die je alleen maar in Rusland tegenkomt. Het is ongetwijfeld het gevolg van iedere dag urenlang studeren en volledige overgave aan de piano. Het is het maximalistische dat Russische musici zo ontzettend goed maakt. Het publiek is al even gefascineerd als ik. ,,Wat een getalenteerde jongeman”, fluistert de directrice van het museum tussen twee sonates door.De 15-jarige Pavel Boelajenko, die na hem aan de beurt is, speelt al veel minder opvallend. Zijn spel is bonkend en ruw, maar misschien hoort dat bij de sonate die hij speelt. Na hem is de 16-jarige Kristina Zeljonina aan de beurt, een meisje dat zo weggelopen lijkt te zijn uit Toergenjevs roman Het adelsnest. Ook zij verinnerlijkt zich met de noten die ze in haar hoofd heeft zitten. Van een meisje verandert ze ineens in een volwassen vrouw. Het is een fascinerend gezicht. Wat een spel, wat een muzikaliteit.Na afloop trekt de jury zich terug om eerst in een klein kamertje naar een vierde deelnemer op videoband te luisteren. Op een tafel in dat kamertje staan taart en een schaal mandarijnen.Maar daarna is het tijd voor het oordeel. Iedereen in de zaal is gespannen. ,,Ik hoop zo dat mijn dochter wint”, zegt de moeder van het meisje. ,,Maar het zal moeilijk worden, want die Roman speelde zo ontzettend goed.”En wat blijkt: alle vier de deelnemers krijgen een beurs. Binnenkort spelen ze op Skrjabins concertvleugel. Met die handschoentjes. ,,En niet teveel pedaal gebruiken, hoor”, zegt een van de juryleden. ,,Daar gaat die vleugel maar van kapot.”