‘Van zorgtoeslag moet je geen plasma-tv kopen’

De Nederlandse economie bloeit, maar vooral jongeren maken meer schulden. Incassobureaus krijgen het drukker. Een gesprek met gerechtsdeurwaarder Thomas Stolker.

Gerechtsdeurwaarder Stolker is sinds acht jaar een fervent duiker. „Ik zoek twee tot drie keer per jaar tropische wateren op.” Foto Merlin Daleman Nederland, Zwolle, 10-12-07 Thomas Stolker Gerechtsdeurwaarder met zijn duikspullen. © Foto Merlin Daleman Daleman, Merlin

Gerechtsdeurwaarder Thomas Stolker treft er „een paar” per dag: jongeren met grote schulden. Telefoonrekening niet betaald, openstaande boetes, leningen niet afgelost. „Ze worden steeds jonger en hun schulden worden steeds hoger. Dat is echt iets van de laatste jaren”, is de ervaring van Stolker, partner bij kantoor Blume Stolker & Roel in Den Haag en Rotterdam.

„Laatst was ik bij een jongen van 19 die twaalf boetes open heeft staan: rijden op een brommer zonder helm, wildplassen, geen identiteitsbewijs kunnen tonen, dat soort zaken. Daarnaast moet hij nog een telefoonrekening van 1.750 euro betalen. Hij heeft geen werk, geen officieel inkomen en woont bij zijn moeder, die ook in ons bestand zit. Toen ik hem vroeg hoe hij dacht zijn schulden op te lossen, ging hij uit zijn dak. Ik had mij nergens mee te bemoeien. Ik denk dat we zijn brommer maar eens in beslag nemen. Kijken hoe zijn reactie dan is.”

Incassobureaus krijgen het steeds drukker. „Tien jaar geleden werkten we met vijftien man op één kantoor, nu met tachtig in twee vestigingen. Mensen maken meer schulden en schuldeisers zitten er sneller bovenop. Ik vind dat laatste een goede zaak: één maand huurachterstand wegwerken lukt nog wel, zes maanden werk je met een uitkering bijna niet meer weg.”

Hoe ontstaan schulden in een rijk land dat geen hoge werkloosheid kent en waar de uitkeringen in principe hoog genoeg zijn om de vaste lasten te betalen?

„Bij jongeren heeft dat te maken met mobiele telefonie en internet. Verder hebben veel jongeren een ‘alles moet kunnen’-mentaliteit. Ook online winkelen en leningen afsluiten zijn heel gemakkelijk geworden. Als mijn dochter van 15 een andere leeftijd intikt op internet, heeft ze zo een lening. Ik heb laatst zelf beroepshalve eens geprobeerd hoe snel je een lening krijgt. Ik belde een gratis 0900-nummer en moest mijn beroep opgeven. ‘Directeur met tachtig man in dienst’, antwoordde ik naar waarheid. Kreeg ik dus geen lening, want bij een directeur moeten ze het hele bedrijf doorlichten voordat ze een lening mogen geven. Hebben ze geen zin in.

„In de leeftijdscategorie boven de jongeren zijn het vaak bijkomende omstandigheden die schulden veroorzaken: van een uitkering kun je nog wel je huur en ziektekostenverzekering betalen, maar geen alimentatie. Dan gaan ze gaten met gaten vullen en tot overmaat van ramp sluiten ze een lening af.”

Wie zijn die mensen bij wie u aan de deur komt?

„We komen overal. Onlangs ben ik in de Kievitbuurt in Wassenaar geweest: topinkomen, maar een boete niet betaald. Na een paar aanmaningen is zo’n vordering opgelopen tot honderden euro’s. Ze staan niet eens gek te kijken als er dan een deurwaarder op de stoep staat. Ze pinnen gewoon.

„Maar het gros van de adressen zit in de financieel zwakkere hoek. We hebben veel vaste klanten: de ene maand kom je voor pa, de volgende voor ma, drie maanden later voor zoon. Mensen met schulden hebben bijna altijd meerdere problemen. Het is meestal een combinatie van factoren als ziekte, werkloosheid, relatieproblemen, verslaving en psychische problemen. Hoe meer ingrediënten in dat mengsel, hoe moeilijker het wordt om eruit te komen.

„Het is niet alleen geldgebrek, er is ook veel laksheid, gelatenheid en ellende. Ik heb nogal eens te maken met een jongeman van 20 jaar: een boete, het ziekenfonds en een telefoonrekening niet betaald. Totaal ruim 2.000 euro. Hij woont bij zijn moeder, die ook een schuld heeft, bij postorderbedrijven. Toen ik onlangs beslag kwam leggen op de schamele spullen van de zoon, trof ik zijn moeder op een ziekenhuisbed. Binnenkort worden haar beide benen geamputeerd. Een gigantisch drama dus. De zoon had even een baantje, maar is inmiddels weer ontslagen. Dit wordt een zaak van lange adem.

„Er zijn ook hoopvollere gevallen. Zo kom ik al jaren bij een gezin met enorme schulden bij het ziekenfonds, postorderbedrijven en telefoonmaatschappijen. Hun totale schuldenlast alleen al bij ons kantoor bedraagt zo’n 8.500 euro. Positief is dat de man nu een baan heeft en het gezin zich bij de schuldhulpverlening heeft aangemeld.

„Armoede is niet alleen een gebrek aan geld, het is vaak ook een geestelijk verhaal: gebrek aan sociale contacten, aan vaardigheden en overzicht. Als je niemand meer hebt om mee te praten of iets mee te doen, raak je afgestompt. Dan ga je de hele dag films kijken en dingen kopen op internet, als troost. Dat zijn de gevallen die van hun zorgtoeslag een plasma-tv kopen en zo nieuwe schulden opbouwen. Dankzij internet hoef je de deur niet meer uit om schulden te maken.”

Kan een deurwaarder ook hulp bieden? Of gaat het primair om het innen van geld?

„De deurwaarder is vaak de eerste die iemand met zijn schulden confronteert. Als iemand openstaat voor advies, kun je bijvoorbeeld een schuldsaneringstraject voorstellen. Maar veel mensen durven dat niet, ze schamen zich, maken hun rekeningen niet meer open. Ze zitten als een dood vogeltje op de bank te wachten tot de volgende deurwaarder aanbelt.

„Meer dan de weg wijzen kan ik niet. Ik kom primair namens de schuldeiser. Als ik de hele zorgplicht op me zou nemen, zou ik er een baan bij hebben. Maar als mens zie ik het wel als mijn maatschappelijke taak om een stapje harder te lopen voor kwetsbare mensen. Heel hard met de bijl rondrennen lost niks op.”

Kan de overheid een rol spelen bij de bestrijding van de schuldenproblematiek?

„De overheid zou aanvragen voor een uitkering of huurtoeslag sneller moeten behandelen. Dat duurt nu vaak maanden. En dat geeft problemen: want als ik morgen mijn baan kwijtraak, moet ik wel twee dagen later de huur betalen. Dan heb je binnen de kortste tijd een schuld. Het moet toch mogelijk zijn om binnen een week te beoordelen of iemand recht heeft op een uitkering?

„Verder zijn er zoveel subsidies, toeslagen en kwijtscheldingsregelingen dat mensen het niet overzien en er dus niet optimaal gebruik van maken. Daar zie ik ook een taak voor de overheid. Net als bij snelle leningen. Mensen met geldproblemen moeten tegen zichzelf worden beschermd. Maar als de ene telefoonmaatschappij je afsluit omdat je niet hebt betaald, kun je gewoon naar de volgende, want de Nederlandse privacywetgeving verbiedt dat die bedrijven hun klantgegevens koppelen.

„Ik zou ook graag zien dat mensen al hun vaste lasten laten betalen via de uitkeringsinstantie, zodat ze op die terreinen geen schulden meer kunnen maken.”

Wat zijn de moeilijkste gevallen die u tegenkomt?

„Ontruimingen, zeker als er kinderen bij betrokken zijn. Dan kijken we altijd of er noodhuisvesting is of vragen de Sociale Dienst de huurschuld over te nemen. Maar we hebben wel eens op 31 december een verslaafde vrouw uit haar huis gezet die voor veel overlast zorgde. De buurt had gedreigd het anders zelf te doen om twaalf uur ’s nachts. Het is de enige keer dat ze in de Schilderswijk voor me hebben geklapt.

„Wat ik nooit zal vergeten is die vrouw die ik ging vertellen dat ze op een bepaalde datum zou worden ontruimd. ‘Breng dan de lijkwagen maar mee’, zei ze. Voor mij of voor jou, dacht ik nog. Op de bewuste datum deed ze niet open. Zelfmoord. Op tafel lag een briefje. Of haar zus de tv-gids wilde afzeggen, dat had ze vergeten. Die dag heb ik niet zo veel meer gedaan.”