Thailand nog even verdeeld als voor de staatsgreep

Anders dan de militaire machthebbers in Thailand hadden gehoopt, heeft de aanhang van oud-premier Thaksin de verkiezingen gewonnen. Dat levert vooral onduidelijkheid op.

Iedereen in Thailand leek opgelucht ruim een jaar geleden. Het leger had de populistische maar hopeloos in polarisatie verstrikte premier Thaksin Shinawatra verjaagd, koning Bhumibol had zijn zegen gegeven en de mensen in de steden staken bloemen in de loop van de geweren. Eindelijk weer rust.

Bijna anderhalf jaar later is Thailand weliswaar weer een democratie, maar staat het leger met lege handen aan de kant. Want de 58-jarige Thaksin zit weliswaar nog als politieke balling en eigenaar van de voetbalclub Manchester City in Engeland, maar hij heeft desalniettemin gisteren in Thailand een grote verkiezingsoverwinning geboekt.

De militairen hadden de partij van de telecommiljardair verboden en waren een proces tegen hem begonnen wegens grootschalige corruptie en belastingontduiking. Ook was het eindelijk gedaan met de wekelijkse massademonstraties tegen Thaksin.

Maar de Thaise kiezer bleek desondanks, in de woorden van de politicoloog Thitinan Pongsudhirak, „vooral op het platteland dankzij Thaksin wakker te zijn geworden”. Hij, Thaksin, had hen goed behandeld, had microkredieten gegeven, gezondheidszorg gratis gemaakt en kennelijk deed het er dus toe op wie je je stem uitbracht. „Dat was en is voor veel kiezers een compleet nieuwe ervaring geworden”, aldus Pongsudhirak.

Natuurlijk had Thaksin zichzelf verrijkt; hij had bij de verkoop van zijn telecomconcern goud verdiend en ook nog geen cent belasting betaald, maar zoals iemand op het platteland van Thailand vorige week nog zei, dat moet je als je een slimme zakenman als premier wenst maar op de koop toenemen.

De twee lijsttrekkers van de afgelopen weken illustreerden de twee werelden waartussen Thailand verdeeld lijkt. Aan de ene kant was daar de 43-jarige Abhisit Vejjajiva van de Democratische Partij, lieveling van de middenklase, het leger en de monarchie. Het is een elegante man, zijn ouders waren beiden artsen in Thailand en Engeland, hijzelf studeerde afwisselend in Bangkok en Engeland – Eton, Oxford. Vejjajiva was geen voorstander van de staatsgreep, maar ook geen tegenstander. „Gebeurd is gebeurd” was destijds zijn zuinige commentaar.

Aan de andere kant was er de 72-jarige oude rot in het politieke vak en oud-burgemeester Samak Sundaravej. Hij richtte de nieuwe Partij van de Volksmacht op als dekmantel voor alle vroegere Thaksin-aanhangers. Hij is van bescheiden afkomst, heeft in zijn leven vele klusjes gedaan en knokte zichzelf omhoog. Onderweg kreeg hij in de betere kringen van Bangkok een paar vijanden voor het leven. Bij regionale verkiezingen in Bangkok zei hij ooit tegen de kiezers: „Als jullie me willen gebruiken, moeten jullie op mij stemmen.” Kortom, een man van de rauwe patronagepolitiek. Hij won gisteren, mede namens Thaksin.

Hoe nu verder? Er doen verscheidene scenario’s de ronde. Allereerst komt er een periode van onzekerheid omdat de kiescommissie een groot aantal klachten wegens stembusfraude gaat onderzoeken. Totdat dit achter de rug is, is er geen definitieve uitslag en en passant kan nog menigeen tussen de wielen van het onderzoek geraken.

Vervolgens is de vraag of alle verliezers alsnog zullen samengaan om de winnaars buiten een kabinet te houden. Mocht dat lukken zal het ongetwijfeld tot tumult en betogingen leiden. Maar Thaksin is dan voorlopig de pas afgesneden.

Mochten de winnaars toch macht krijgen, dan is het wachten op Thaksin. Komt hij terug, en zo ja, hoe komt hij terug? Stilletjes of provocerend en in triomf? En wat gebeurt er met het tegen hem lopende proces wegens corruptie?

Het leger heeft in elk geval gefaald. Een vriendelijke staatsgreep en de belofte van snelle terugkeer naar de democratie hebben slechts een patstelling gecreëerd.

Alleen koning Bhumibol blijft nog over als leverancier van stabiliteit. Maar een stembusuitslag negeren gaat ook voor de tachtigjarige koning ver en een opdracht aan de natie, zoals vorige week gedaan, om „de eenheid te bewaren” is kennelijk onvoldoende concreet om de kiezer op de juiste partijen te laten stemmen. Bhumibol en zijn constitutionele raad mogen de komende weken een ingewikkelde list bedenken en hopen dat het volk zijn belangstelling weer verliest. Zo niet, dan wacht Thailand een onrustige tijd.