Speeddaten door echte mensen

Elk nieuw seizoen van Boer zoekt vrouw (KRO) moet ik weer even wennen aan al die noeste hoofden en norse conversaties aan de keukentafel. Maar dan blijkt ook steeds weer snel wat het programma zo succesvol maakt. Het is namelijk een van de uitzonderlijke momenten dat je echte mensen te zien krijgt op televisie, zonder camera-ervaring en bestudeerde maniertjes. Dat de ontmoetingen vaak zo ongemakkelijk verlopen, dat is juist de charme, vooral tijdens het speeddaten, wanneer de tien kandidaten tot vijf moeten worden teruggebracht.

Tussen Jan en Anita vallen ongemakkelijke stiltes, die twee lijken elkaar echt helemaal niets te vertellen te hebben. Maar misschien waren ze juist bijzonder van elkaar onder de indruk. Hij kiest haar in ieder geval wel uit voor een nadere kennismaking.

Nog leuker is het openlijke geflirt, compleet met wegkijken, verzitten en naar woorden zoeken. Waar anders maak je dat nu in het echt mee?

Ja, in de tegelijkertijd uitgezonden eerste aflevering van de tweedelige dramaserie De prins en het meisje (VPRO), maar dat is fictie. Althans, volgens een titelkaart, „een gedramatiseerde interpretatie van historische gebeurtenissen". Ger Beukenkamp schreef het scenario van een vertelling, waarin de ‘starfucker' Mabel Wisse Smit (Halina Reijn) alle trucs uit de kast trekt om prins Friso van Oranje (Fedja van Huêt) aan de haak te slaan. Maar in feite zijn er drie hoofdpersonen. In deze visie, met flair en groot vakmanschap geregisseerd door Peter de Baan, draait alles om de gebrekkige sociale kwaliteiten van twee intelligente, licht autistische mannen, de prins en premier Balkenende (Arnoud Bos, jazeker, de broer van Wouter). De handige Mabel windt beiden moeiteloos om haar vinger, totdat er iets knapt bij de minister-president, maar dat krijgen we vooral in het volgende deel te zien. De vraag hoe waarheidsgetrouw deze interpretatie is doet bij fictie natuurlijk minder ter zake; aannemelijk is het in ieder geval wel, als Mabel over haar goede kennis Klaas Bruinsma zegt: „Wij leken wel een beetje op elkaar, hij ging ook zakelijk om met zijn emoties.”

In feite doet De prins en het meisje aan mythevorming en riskeert daarmee onze waarneming van de geschiedenis in te kleuren. Dat doet goede fictie over ware gebeurtenissen altijd, zoals iedereen hoort te weten. Toch schijnt het niet evident te zijn, want in de aan de Russische Revolutie gewijde aflevering van In Europa toont Geert Mak aan dat de bestorming van het Winterpaleis en de steun van het volk voor Lenin vooral vorm hebben gekregen in de fictieve films van Sergei Eisenstein en dat de werkelijkheid heel anders verliep. Altijd goed om dat weer eens vast te stellen, maar ik hoop nog steeds dat de prestigieuze en verzorgde serie ons verrassender inzichten in de geschiedenis van de twintigste eeuw gaat bieden.

Terug naar het speeddaten. Vrijdag zagen we daar een andere variant van in Welkom in Nederland (VARA), een uitnemende documentaireserie van Michiel van Erp over de deels geritualiseerde manier waarop wij ten tijde van de globalisering met buitenlanders omgaan. Mixen aan de Maas heet een Rotterdams initiatief, dat door korte gesprekjes medelanders aan autochtonen koppelt om samen iets leuks te gaan doen. Elk beeld van Van Erp is raak en verraadt het huidige ongemak van beide zijden, ook tijdens een gesubsidieerde fietstocht in Brabant die 'witte’ en ‘zwarte’ vrouwen tot fietsmaatjes van elkaar bombardeert. Iedereen is van goede wil, maar het schuurt en het kraakt.

En dan was er nog een intrigerende documentaire in Het uur van de wolf. Melle van Essen en Riekje Ziengs maakten een associatief portret van drie kunstenaars, in Amsterdam, Mexico en Mali. Omdat het een vervolg is op een eerdere productie van hen beiden heet de film Landschappen waar niemand van weet (II). Het uitgangspunt lijkt te zijn dat een film over kunstenaars zelf ook artistieke ambities mag vertonen. In veel gevallen zal die aanpak nergens toe leiden, maar de visionaire, anti-rationele benadering van Van Essen en Ziengs leidt tot een onnavolgbaar prachtig resultaat.

Rectificatie / Gerectificeerd

Beeldenstorm

De televisierecensie Speeddaten door echte mensen (Beeldenstorm, 24 december, pagina 18) werd geschreven door Hans Beerekamp, niet door Marjoleine de Vos.