Raila is bijna God, hij is ons luipaard

De Keniaanse Luo’s verwachten dat Raila Odinga al het historisch onrecht wegpoetst als hij donderdag president wordt. ‘Ons fanatisme blokkeert het vrije denken.’

James Omondi (22) verdient met zijn fietstaxi een pover inkomen in Kisumu. Hij is vrijwilliger in de jeugdbrigade van oppositiekandidaat Raila Odinga. „Als onze leider me oproept, leg ik onmiddellijk mijn fiets terzijde. Ik ben bereid om kogels voor hem op te vangen.” Een voor Kenia onbekend fanatisme beheerst het westen van het land, woongebied van Raila’s Luo-stam. „Er hangt een spanning in de lucht die ik niet eerder heb ervaren”, vertelt een inwoner van Kisumu.

„Het is nu of nooit”, zegt jeugdleider Moses Okello. „Raila is voor de jeugd, Raila is voor verandering, Raila is voor de armen, Raila is voor de Luo’s. Een verlies bij de verkiezingen betekent het einde van de Luo’s.” Na een paar seconden relativeert hij zijn grootspraak: „Ons fanatisme blokkeert het vrije denken. Luo’s bouwen graag luchtkastelen, Raila is bijna God. Hij is ons luipaard, ons stamhoofd, onze tractor, onze voorzitter, onze hamer.”

De Keniaanse verkiezingen, aanstaande donderdag, worden volgens opiniepeilingen een nek-aan-nekrace tussen de zittende president Mwai Kibaki (76) en oppositiekandidaat Raila Odinga (62). Kibaki behoort tot de Kikuyu, Kenia’s grootste tribale groep die de zakenwereld domineert en sinds de onafhankelijkheid in 1963 grote invloed op de politiek heeft. De Luo’s voelen zich gemarginaliseerd en dit historische onrecht zal met Raila’s zege worden gecorrigeerd.

Het verleden herleeft in Luoland. Rivaliteit over controle van de staatsmacht tussen Kikuyu’s en Luo’s leidde in 1969 tot een van de meest gewelddadige episodes uit Kenia’s recente geschiedenis. Bij een rally van de toenmalige president Jomo Kenyatta (een Kikuyu) en zijn voormalige vicepresident Jaramogi Odinga (een Luo) braken rellen uit en de politie schoot met scherp op de menigte. Luo-leider Jaramogi Odinga, de vader van Raila Odinga, werd gevangengezet om nooit meer in een Keniaanse regering terug te komen: de Luo’s stonden buitenspel.

„We zijn door alle regeringen gediscrimineerd omdat we altijd oppositie voeren”, zegt Joshua Nyamori, een medewerker van Raila Odinga. „De cijfers spreken voor zichzelf. 46 procent van de Kenianen leeft van één dollar per dag, in Luoland is dat 61 procent. Meer mensen wonen er in sloppenwijken en er is minder infrastructuur. En toch bestaan hier enorme economische mogelijkheden. We vangen vis in het Victoriameer, de grond is vruchtbaar en Kisumu ligt op een kruispunt voor handel met Oeganda, Rwanda en Congo. Met Raila als president komt er een grootschalig investeringprogramma voor onze achtergestelde regio.”

President Moi (aan de macht tussen 1978 en 2002) sloot Raila acht jaar lang op in de gevangenis, mede wegens zijn betrokkenheid bij een mislukte militaire coup in 1982. Raila nam de mantel over van zijn in 1994 overleden vader Jaramogi en werd de onomstreden leider van de Luo’s. Met zijn energieke manier van campagnevoeren hielp hij in 2002 Kibaki aan de macht, met wie hij een coalitie tegen Moi had gesloten. Bij een referendum twee jaar geleden over een nieuwe grondwet nam hij het op tegen het kamp van Kibaki, hij won en de grondwet werd afgewezen. Symbool van de tegenstemmers bij dit referendum was de sinaasappel: de Democratische Beweging van de Sinaasappels (ODM) was geboren. De toonaangevende kleur in Kisumu is sindsdien oranje.

Raila is een raadsel. Hij was links en laat zich steunen door traditionele Luo-stamhoofden. Hij streed voor democratie onder Moi en boezemt tegenstanders angst in door zijn tot in de dood trouwe jeugdbendes. Hij is de meest tribale politicus van het land maar het bestuur van zijn partij, „het Pentagon”, telt meer vertegenwoordigers van andere stammen dan welke partij ook. Hij belooft „werkelijke verandering” voor de armen en zijn familiebedrijven behoren tot de meest winstgevende van de Keniaanse elite.

„Raila is een mystieke persoon”, legt zijn medewerker Joshua Nyamori uit. „Luo’s aanbidden moed en heldendom en hij voldoet aan dat imago. Zijn autoritaire karakter geeft hem het gezag van een onaantastbaar stamhoofd. Zijn privélegertje maakt hem tot een straatvechter tegen de elite. Hij voert campagne in een peperdure Hummer, want een arme Keniaan stemt nu eenmaal nooit op een pauper. Een leider heeft middelen nodig om vanuit de frontlinie te kunnen aanvoeren.”

Buiten Luoland roept Raila zowel respect als angst op. Andere stammen en gebieden zonder invloed in Kenia zien in hem een voorbeeld; onder islamitische kustbewoners en nomadische gemeenschappen in het noorden bijvoorbeeld heeft hij steun en zelfs arme Kikuyu’s tonen sympathie voor hem. Veel Kikuyu’s echter brengen slapeloze nachten door bij de gedachte aan een zege van Raila. Ze vrezen een einde aan hun dominante positie in het land. „De Luo’s komen wraak op ons nemen, ze gaan ons in stukjes hakken”, foetert een goed opgeleide Kikuyu-vrouw in Nairobi bij een fruitstal, „ze hebben zelfs alle sinaasappels in de hoofdstad opkocht”.

Onder de Luo’s is de gedachte aan een verlies van Raila onmogelijk. „Onze illusies worden dit keer waarheid”, voorspelt James Omondi op zijn fietstaxi in Kisumu, „Raila is volgende week president van Kenia.” En met een verwijzing naar de afkomst van de Amerikaanse presidentskandidaat Barrack Obama (wiens vader Luo was): „En volgend jaar heerst er ook een Luo in Washington.”