Kerstkitsch en zucht naar zingeving

Er zijn twee soorten kerstgevoel: overdaad en luxe, tegenover zingeving en inkeer. Ook op televisie zijn deze gevoelens terug te vinden. Van Jingle Bells tot de Bible Belt.

Voloptueuze kerstkitsch in Karin Bloemens Kerstshow, vanavond, Ned.1, 23.00-23.55u. Foto Nick van Ormondt Vanavond om 23.00 uur op Nederland 1: Karin Bloemens Kerstshow. Foto Nick van Ormondt Ormondt, Nick van

Een voluptueuzer beeld dan Karin Bloemen, badend tussen de enorme witte kerstballen, kan ik me nauwelijks voorstellen. Echte kerstkitsch draait een paar keer over de kop. Karin Bloemens Kerstshow (vanavond, Ned.1, 23.00-23.55u.) lijkt me zo’n hyperbool, net als vermoedelijk eerder vanavond De Mike & Thomas Kerstrevue (Ned.3, 21.20-22.35u.)

Bij de BBC vind je de meeste verwennerij: bijna onafgebroken topfilms, van Gone with the Wind (BBC2, di, 12.15-15.45u.) via Shrek 2 (BBC1, di, 17.40-19.05u.) tot Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl (BBC1, ma, 21.30-23.45u.). Onze commerciële zenders proberen dit Angelsaksische gedrag te kopiëren, zoals ze dat wel vaker doen, maar na drie Harry Potterfilms op drie achtereenvolgende avonden (SBS6, steeds om 20.30u.) voel je je toch net iets minder rijk.

De publieke omroep strooit kwistig met speciaal aangeklede nationale sterren: André Rieu! Willeke Alberti! Hans Liberg! Frans Bauer! Frans ook samen met Paul de Leeuw in Villa Felderhof! (Ned.1, wo, 21.10-22.25u.). De eerste twee films met Romy Schneider als keizerin Sissi (di en wo, 18.10-20.00u. Ned.1) horen bij de feestelijke nostalgie – en de wat belegen nasmaak van eeuwige herhaling – van de laatste week van het jaar. Het lijkt dan wel alsof er nooit iets verandert, net als de beschrijving van de eindejaarsrituelen in Gerard Reve’s debuutroman De avonden (1947) kan dat tegelijkertijd resulteren in opluchting en beklemming.

Er zijn twee soorten kerstgevoel, als je het simpel wilt houden. Het eerste heeft te maken met overdaad en luxe, met cadeautjes en te veel eten. Het tweede is ouder en staat dichter bij zowel de heidense als de christelijke oorsprong van het feest: dat de dagen weer gaan lengen en/of Jezus ons het licht brengt, is niet alleen reden tot vreugde maar ook tot zucht naar zingeving en besef van goede wil. Baden in weelde brengt je snel genoeg tot het vage vermoeden dat er méér moet zijn dan plumpudding en iPods.

Aan dat laatste gevoel appelleren meer dan voorheen, zo lijkt het, de traditioneel-confessionele EO en RKK. Kijk de komende vier avonden eens naar Ned.2 (18.05-18.35u) voor Goud, wierook en mirre, een reality soap over de opvoering van een kerstmusical door bewoners van Urk.

Misschien zijn de kerstdagen wel het beste moment om eens wat langer stil te staan bij het orthodox-christelijke deel van de natie. Zo brengt de NCRV in Velen zijn geroepen (vanavond, Ned.2, 20.30-21.05u.) de bewoners van de Nederlandse Bible Belt in beeld. De documentaire van Marcel Quartel laat zich mede leiden door het boek Gordel van God, verslag van een voettocht van journalist Willem Oosterbeek door het gebied dat zich grofweg uitstrekt tussen Emmen en Middelburg.

Maar wie heeft er nu eigenlijk tijd en zin om met de Kerstdagen naar televisie te kijken? Vooral kersthaters, en die doe je dus geen plezier met nog meer engelen en Jingle Bells.

In een paar uithoeken van het televisieaanbod zijn gewone programma’s te vinden, die bijvoorbeeld met kennis te maken hebben. Ik noem de finale van De Nationale Wetenschapsquiz (Ned.3, ma, 22.35-0.20u.) en De Avond van de Nationale Rekentoets (Ned.2, wo, 20.40-22.00u.). We kunnen niet garanderen dat daar geen kerstboom staat. Zelfs de aan Wim T. Schippers gewijde aflevering van Hoge Bomen (Ned.2, wo, 22.10-22.45u.) heeft de Barend Servet Kerstshow uit 1973 als aanleiding.

De VPRO doet ook nog twee nachtmarathons, met de satirische serie Little Britain en Radio Bergeijk, toewijding in beeld van het duo George van Houts en Tom de Ket. En dan stomen we op naar oud en nieuw, als op Tweede Kerstdag een van de leukste programma’ van het jaar begint, Top 2000 a gogo (Ned.3, 19.30-20.25u.). Dat staat voor heimwee naar een nabijer verleden, geschikt voor alle generaties. Vermoedelijk zonder kerstboom, zeker engeltjesvrij.