Het falen van het Thaise leger

Bijna anderhalf jaar na de staatsgreep van het leger is Thailand weer een democratie.

Maar door de verkiezings-uitslag van gisteren is er een patstelling ontstaan.

Iedereen leek opgelucht ruim een jaar geleden. Het leger had de populaire maar hopeloos in polarisatie verstrikte premier Thaksin Shinawatra verjaagd, koning Bhumibol had zijn zegen gegeven aan de coup en de mensen in de steden van Thailand staken bloemen in de loop van de geweren. Eindelijk weer rust.

Bijna anderhalf jaar later is Thailand weliswaar weer een democratie, maar staat het leger volkomen met lege handen aan de kant. Want de 58-jarige Thaksin zit nog wel als politieke balling en eigenaar van Manchester City in Engeland, maar zijn aanhang heeft desalniettemin gisteren in Thailand een grote verkiezingsoverwinning geboekt. De aan Thaksin gelieerde Partij van de Volmacht kreeg net niet genoeg stemmen voor een absolute meerderheid.

Dat terwijl de militairen Thaksins partij Thai Rak Thai hadden verboden en een proces waren begonnen vanwege grootschalige corruptie en belastingontduiking van deze telecommiljardair. En het was ook gedaan met die massale demonstraties elke week opnieuw tegen Thaksin. Maar de Thaise kiezer bleek desondanks, in de woorden van de politicoloog Thitinan Pongsudhirak „vooral op het platteland dankzij Thaksin wakker te zijn geworden”. Thaksin had hen goed behandeld, had hen microkredieten gegeven, gezondheidszorg gratis gemaakt en kennelijk deed het er dus toe op wie je je stem uitbracht. „Dat was en is voor veel kiezers een compleet nieuwe ervaring”, aldus Pongsudhirak.

Natuurlijk had Thaksin zichzelf verrijkt, had hij bij de verkoop van zijn telecombedrijf grof geld verdiend en geen cent belasting betaald. Maar zoals iemand op het platteland van Thailand vorige week zei: dat moet je maar op de koop toenemen als je een slimme zakenman als premier wenst.

De twee lijsttrekkers van de afgelopen weken illustreren de twee kampen waarin Thailand verdeeld lijkt. Aan de ene kant is er de 43-jarige Abhisit Vejjajiva van de Democratische partij, lieveling van de middenklase, het leger en de monarchie. Het is een elegante man, zijn ouders waren beiden arts in Thailand en in Engeland. Hij zelf studeerde afwisselend in Bangkok en Engeland. Vejjajiva was geen voorstander van de staatsgreep, maar ook geen tegenstander.

Aan de andere kant was er de 72-jarige oude rot in het politieke vak, ex-burgemeester Samak Sundaravej. Hij richtte de nieuwe Partij van de Volksmacht op als dekmantel voor alle vroegere Thaksin-aanhangers. Hij is van bescheiden afkomst, heeft in zijn leven vele klusjes gedaan en knokte zichzelf omhoog. Onderweg kreeg hij in de betere kringen van Bangkok een paar vijanden voor het leven. Bij regionale verkiezingen in Bangkok zei hij ooit tegen de kiezers: „Als jullie me willen gebruiken, moeten jullie op mij stemmen.” Kortom, een man van de rauwe patronagepolitiek. Hij won gisteren, mede namens Thaksin.

De vraag is hoe nu verder? Verscheidene scenario’s doen de ronde. Allereerst komt er een periode van onzekerheid omdat de kiescommissie een groot aantal klachten wegens stembusfraude gaat onderzoeken. Totdat dit achter de rug is, is er geen definitieve uitslag. Vervolgens is de vraag of alle verliezers alsnog zullen samengaan om de winnaars buiten een kabinet te houden. Mocht dat lukken zal het ongetwijfeld tot tumult en nieuwe betogingen leiden. Maar Thaksin is dan voorlopig de pas afgesneden.

Mochten de winnaars toch macht krijgen is het wachten op de verbannen Thaksin. Hij hintte gisteren in een interview in Hongkong al op zijn terugkeer. Maar komt hij stilletjes of komt hij provocerend en in triomf? En wat gebeurt er met het tegen hem lopende proces wegens corruptie?

Het leger heeft in elk geval gefaald. Een vriendelijke staatsgreep en de belofte van een snelle terugkeer naar de democratie hebben slechts een patstelling gecreëerd. Alleen koning Bhumibol blijft nog over als leverancier van stabiliteit. Maar een stembusuitslag negeren gaat ook voor de 80-jarige koning ver. Een opdracht aan de natie, zoals hij vorige week deed, om „de eenheid te bewaren” is kennelijk onvoldoende concreet om de kiezer op de juiste partijen te laten stemmen. Bhumibol en zijn constitutionele raad mogen de komende weken een ingewikkelde list bedenken en hopen dat het kiesvolk zijn belangstelling weer verliest. Zo niet dan wacht Thailand een onrustige tijd.

Smile! It’s a coup.Reportage van de staatsgreep in 2006 via: nrcnext.nl/mijnnext