Vrouwelijk zitten

Ontwerpster Hella Jongerius maakte een nieuwe versie van een designklassieker: de Lounge Chair van Charles en Ray Eames. Hoe een mannenstoel vrouwelijke trekjes kreeg.

De Lounge Chair van Charles en Ray Eames was in 1957 nog geen jaar op de markt toen fabrikant Herman Miller het masculiene imago van de nieuwe stoel met een knipoog onderstreepte. In een advertentie van de Amerikaanse meubelproducent ligt een jongetje met een speelgoedvliegtuigje op schoot in de fauteuil te slapen. ‘It’s a man’s chair’, staat in vette letters onder de foto.

Met zijn overdadige formaat en zijn dikke, zwarte leren kussens is de Lounge Chair altijd een mannentroon geweest. Niet voor niets raakten machtige heren als Bill Gates en François Mitterrand verknocht aan deze stoel met voetenbank.

Maar aan het uitgesproken mannelijk karakter van de Lounge Chair is onlangs stevig gesleuteld. In opdracht van de Zwitserse meubelproducent Vitra, die voor Europa en het Midden-Oosten de rechten heeft op de Eames-ontwerpen, maakte de Nederlandse ontwerpster Hella Jongerius een nieuwe versie van de Lounge Chair met wit leer. Door haar opvallend lichte interpretatie krijgt de meest mannelijke stoel uit de designgeschiedenis opeens vrouwelijke trekjes.

Hella Jongerius (44) is kind aan huis bij Vitra. De in Rotterdam gevestigde ontwerpster tekende onder meer een bank en een stoel voor het bedrijf. Twee jaar geleden vroeg directeur Rolf Fehlbaum aan Jongerius of ze Vitra wilde adviseren over de ‘aankleding’ van alle meubels die het bedrijf produceert: de kleuren, stoffen, metaalbewerking et cetera.

Voor een echte rol als art director voelde Jongerius niets. Dan zou ze verplicht alle vergaderingen moeten bijwonen en over elk schroefdopje een mening moeten hebben. Maar als extern adviseur stoffen uitkiezen en een nieuw kleurpallet samenstellen, dat wilde ze wel.

Bij een van de vele besprekingen met Fehlbaum kwam vorig jaar de Lounge Chair ter sprake, een belangrijk product voor Vitra. Jongerius: „Dat bruine bakbeest zou ik niet in huis willen hebben, zei ik. Waarop Fehlbaum zei: ‘Maar we hebben hem ook met wit leer.’ Jaja, van dat lichtgevende wit. In contrast met de donkere houten schalen een enorme kitschkleur. Nee, zei ik, die witte versie wil ik ook niet.”

Resultaat van het gesprek was dat Jongerius een nieuwe versie van de witte Lounge Chair en de bijbehorende voetenbank ontwikkelde. Een opmerkelijke interpretatie: het lichtgevende witte leer is vervangen door grijswit leer en de multiplex schalen zijn niet meer afgewerkt met donker palisanderfineer maar met een laag witgebeitst walnoot. De metalen voet is niet langer zwart gemoffeld maar van gepolijst aluminium. En ook de ritsen, glijdoppen en rubberen dempers zijn nu in wit uitgevoerd. Jongerius: „Supermooi, toch? In deze uitvoering mag hij in mijn huis.”

De erven Eames en Vitra-directeur Fehlbaum (zie interview hieronder) waren blij met de nieuwe versie. Jongerius werkt nu aan interpretaties van andere designklassiekers van Vitra. Stoelen van Verner Panton, Eames, Jean Prouvé en Maarten van Severen. Jongerius: „Alle grote dode ontwerpers, zeg maar. Een enorm eervolle opdracht.”

Maar ook een lastige klus. Werkend aan de Lounge Chair kreeg Jongerius voortdurend uitspraken van Eames voorgehouden. „In het begin durfde ik amper iets voor te stellen. Maar die schroom ben ik kwijtgeraakt. Fehlbaum heeft Eames persoonlijk gekend, hij kan uit zijn naam spreken. Dat grote respect voor Eames, die last hoef ik dus niet te dragen. Ik kan bij mijn zoektocht tegen grenzen opduwen en Rolf houdt me soms tegen. De gesmolten naden van de Aluminium Chairs veranderen in stiknaden? Nee, nee, zegt Rolf, die gesmolten naden vormen onderdeel van Eames’ concept. Oké, en dan ga ik weer verder.”

Het verbaast Jongerius dat Vitra haar werk aan de witte Lounge Chair bekend heeft gemaakt. „Het blijft gewoon een stoel van Eames, waar ik aan heb mogen poetsen.”

Zo’n krachtmeting met een designklassieker noemt de ontwerpster een oefening in fluisterwerk. „Bij zulke heilige huisjes moet elk detail eerst drie keer worden omgedraaid. Maar detaillering heeft mij altijd al geïnteresseerd. Bij mijn eigen werk is een detail soms het ontwerp.”

Dan toont Jongerius het ‘Vitra-kamertje’, op de bovenste etage van het statige herenhuis in Rotterdam waarin haar studio is gevestigd. Hier werkt zij met haar medewerkers aan een nieuw kleurpallet voor de Zwitserse meubelfirma. Aan een wand hangen de nieuwe kleurstalen voor de Aluminium Chairs van Eames. Jongerius: „We hebben eerst geïnventariseerd wat voor stoffen bij Vitra op dit moment in gebruik zijn. Dat bleken er heel veel te zijn. We telden bijvoorbeeld vijftien tinten rode stof. Die enorme verscheidenheid proberen wij nu terug te brengen tot twee tinten rood.”

Het streven is een kleurpallet waarin iedere levende ontwerper bij Vitra, van Jasper Morrison tot de broers Bouroullec, zich kan vinden en die tegelijk past bij de vele klassieke ontwerpen. Eigenlijk zoekt ze een recept, stelt Jongerius met een lach vast: „Hoe je met een klein pallet eenheid en auteurschap kunt combineren.”