Spelenderwijs de polder redden

Met een serious game kun je bijvoorbeeld leren wat te doen bij een ramp die anderen altijd hebben weten te voorkomen.Jacqueline Kuijpers

De loodgrijze lucht hangt zwaar boven de verlaten dijk. Knotwilgen buigen diep onder de striemende wind en de regen roffelt op het zwarte asfalt. Met angstwekkende snelheid stijgt het woeste water in de rivier. Op de dijk worstelt een eenzame dijkbewaker tegen de elementen. Het asfalt scheurt. Is hij nog op tijd om de polder te redden?

Dit is een scenario van ‘De Dijk Inspectie Simulator’, de serious game waarmee dijkwachters worden opgeleid in het opsporen van zwakke plekken op en rond dijken en het leren inschatten van de mogelijke gevolgen ervan. En hoe ze dat vervolgens moeten rapporteren. Dijkwachters zijn immers de ogen en oren van de waterschappen in geval van calamiteiten. Bij storm vormen zij de patrouilles die de dijken bewaken. Hun meldingen zijn het signaal voor directe actie. Of niet. Daarom is het zo belangrijk dat dijkwachters weten of een borrelende plek in een sloot of een scheur in het asfalt nu wel of geen alarmfase inluidt.

De game is ontwikkeld door Casper Harteveld (25), als afstudeerproject voor zijn studie Technische Bestuurskunde aan de TU Delft. Dit deed hij in opdracht van GeoDelft en in samenwerking met vijf waterschappen en een aantal studenten informatica. Voor zijn onderzoek ontving Harteveld één van de vier Jong Talentprijzen van 10.000 euro, die jaarlijks worden uitgereikt door de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen in Haarlem.

Casper Harteveld werkt nu als aio aan de TU Delft. Zijn promotieonderzoek richt zich op de effecten van serious gaming. Want hoewel deze vorm van educatieve spellen het onderwijs verovert, zijn nut en noodzaak nooit overtuigend bewezen. “Er is veel onderzoek naar gedaan, maar omdat er ook andere invloeden zijn (bijvoorbeeld de uitleg van een docent) is het lastig te bepalen in hoeverre je leerresultaat kunt toeschrijven aan een spel”, zegt Harteveld.

Voor Rob Nouse, dijkexpert en technisch medewerker van het Hoogheemraadschap van Delfland en één van de deskundigen die heeft meegewerkt aan de totstandkoming van de dijkwachters-game, staat het effect als een paal boven water. “Dijkwachters zijn mensen die overwegend op kantoor zitten en alleen in geval van calamiteiten op pad gaan. Dan vertel je ze waar ze op moeten letten, of je gaat een keer mee. Maar ze hebben feitelijk geen idee wat hen te wachten staat en ook niet van de gevolgen. Deze game laat dat heel duidelijk zien. Dus ik ben ervan overtuigd dat ze hiermee een beter beeld hebben van hoe ze een dijk moeten beoordelen.”

De game wordt vooral gebruikt in trainingen. De docent (of de cursist zelf) kan aangeven in welk landschap hij wil rondlopen en welke situaties hij tegenkomt. Op zijn controleronde heeft de gamende dijkwachter verschillende hulpmiddelen om een schade of zwakke plek nader te onderzoeken. Zo kan hij de diepte, lengte en breedte van een scheur in het asfalt meten en met piketpaaltjes afzetten. Een muisklik verder krijgt hij – de gemiddelde dijkwachter is een hij – telefonisch contact met het actiecentrum, die hem op belangrijke details wijst in zijn rapportage, zoals: ‘Wij kunnen niets voor u doen als u niet de precieze locatie doorgeeft.’

“Belangrijk is dat je een goede balans vindt tussen werkelijkheid, spel en het educatieve aspect”, zegt Harteveld. “Voor echte gamers is dit te saai, maar dijkwachters, die nog nooit van hun leven een computerspel hadden gedaan en moeite hadden om met de muis en het toetsenbord tegelijkertijd te spelen, hadden binnen een kwartiertje de smaak te pakken.”

Voor Nouse en collegae is ook de theoretische achtergrond die geboden wordt van belang. Zoals een schematische weergave van een dijk die aangetast wordt door onderstroming. “Hier kunnen wij laten zien dat een dijk een bascule is, dat er evenwicht moet zijn in de druk rechts en links. En dat je dus een averechts effect bereikt als je een scheur in de bovenlaag afdicht door bovenop de dijk zakken zand te leggen. Want dan slaat de weegschaal door en is je dijk weg.”

Naast de waterschappen heeft ook een aantal binnen- en buitenlandse universiteiten en hogescholen belangstelling voor de game. Voor Casper Harteveld is dat een pluim, maar nog geen reden om de academische wereld vaarwel te zeggen en achter het grote geld aan te gaan. “Ik hou van onderzoek doen en ik wil graag meer weten van de werking van games en de mensen die ermee aan de gang gaan. En dat commerciële bedrijfje? Dat komt misschien ooit nog wel eens.”

Intussen hoopt hij wel dat er meer geld gevonden wordt om zijn game uit te breiden met bijvoorbeeld duinen en stedelijke gebieden en om te toetsen wat het effect is van geluid. Als dan de dijkwachter niet op tijd de ernst van een situatie inschat, klinkt donderend geraas als de dijk breekt en het water de polder binnenkolkt. Nouse ziet dat wel zitten: “Het moet zo levensecht zijn dat dijkwachters hier met een oliepak en een zuidwester op gaan zitten gamen.”

www.delftgeosystems.nl/ dijkpatrouille