De harde werkelijkheid na de kleurenbrochure

Wie in juni van dit jaar op basis van het prospectus aandelen zou hebben gekocht in de onderneming Balkenende IV zou zich achter de oren krabben, nu het kerstreces is ingegaan. De vrome voornemens van het kabinetsplan Samen werken, samen leven staan ver af van de politieke praktijk in Den Haag sinds de derde dinsdag van september. Toen, met Prinsjesdag, presenteerde het kabinet voor de derde keer dezelfde plannen die het al openbaarde in het regeerakkoord in februari. Maar nu moest de heilstaatverwachting worden omgezet in concrete doelstellingen, met echte termijnen, onderbouwd door harde euro’s in financiële paragrafen. Dat was een stuk moeilijker dan het drukken van een kleurenbrochure en zo werd het nu afgesloten politieke seizoen een kroniek van de ontgoocheling.

Het CDA slaagde er niet in de coalitiegenoten PvdA en ChristenUnie over te halen om het ontslagrecht te versoepelen en zo een eind te maken aan de aderverkalking van de arbeidsmarkt. PvdA-leider Bos, tevens vicepremier, werd buitenspel gezet door een op dit punt dualistisch opererende Tweede Kamerfractie. Het conflict liep bijna uit op een kabinetscrisis. De kwestie is doorgeschoven naar een commissie van advies en dus ingekapseld, maar daarmee nog niet geneutraliseerd. Zo is het sociaal-economisch motorblok van minister Donner (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, CDA) gesaboteerd.

Maar ook andere bewindspersonen zijn direct na de start in een wak gereden. Minister Plasterk (Onderwijs, Cultuur en Wetenschapen, PvdA) ontdekte dat hij getekend had voor een begroting waarop hij een miljard tekort komt. Hetzelfde gold voor zijn ambtgenoot op Defensie, Van Middelkoop (ChristenUnie), die materieel moet verkopen om financieel het hoofd boven water te kunnen houden. Idem bij minister Vogelaar (Wonen, Wijken en Integratie, PvdA): met de woningbouwcorporaties heeft zij tot op heden geen financieel akkoord bereikt over haar veelbelovende voorstellen oude stadswijken om te toveren tot ‘prachtwijken’ of ‘krachtwijken’.

Als geld de uitvoering niet in de weg stond, waren het wel praktische bezwaren. Minister Eurlings (Verkeer en Waterstaat, CDA) zou de mobiliteit gaan aanpakken. De daaraan gekoppelde noodzakelijke invoering van kostbare, grootschalige en dus risicovolle ICT-toepassingen deden deze minister echter terugdeinzen. De invoering van de kilometerheffing blijft wat hem betreft in deze kabinetsperiode beperkt tot een proef met alleen het vrachtverkeer in 2011. Die andere beeldbepalende profielminister, Rouvoet (Jeugd en Gezin, ChristenUnie) is voornamelijk op zoek naar de uitgang van het bureaucratisch labyrint van het elektronisch kinddossier.

Maar minister-president Balkenende laat vandaag optimistische geluiden horen vanuit het Torentje. In een vraaggesprek met deze krant wijst hij op successen als het Europees wijzigingsverdrag, Uruzgan, de begrotingsvoorbereiding, de pardonregeling en de mobiliteit. Dat is een niet erg overtuigend lijstje. Tenzij de premier zichzelf wil complimenteren met het feit dat zijn kabinet dit keer geen ‘nee’ heeft georganiseerd tegen Europa, met het oeverloze geschipper met de verlenging van de Uruzgan-missie en een pardonregeling, waar hij zich in het vorige kabinet tegen had gekeerd en die exact een jaar geleden indirect leidde tot een constitutionele crisis.

Dit kabinet heeft op een niet eerder vertoonde schaal in de recente Nederlandse geschiedenis gebruikgemaakt van politieke marketing. Om beleid te propageren en een niet bestaande interne coherentie tussen de coalitiepartijen CDA en PvdA te suggereren. De werkelijkheid heeft de beeldvorming gelogenstraft. Burgers laten zich niet allemaal en altijd voor de gek houden.