Nationalisatie mag weer in Londen

Northern Rock moet worden genationaliseerd, dat vinden zelfs voorvechters van de vrije markt. De staat stak al miljarden in de bank: voor Brown een precaire kwestie.

De dagen dat de Britse Labour Partij niets liever deed dan bedrijven nationaliseren zijn allang voorbij. Toch zou de aanhoudende crisis rond de vastgelopen hypotheekbank Northern Rock de regering van premier Gordon Brown binnenkort wel eens kunnen nopen tot de eerste nationalisatie in decennia.

In zijn laatste persconferentie van het jaar liet Brown woensdag die mogelijkheid nadrukkelijk open. „We sluiten voor de toekomst niets uit”, aldus de premier. Juridische experts van de regering zijn intussen in de weer met een spoedwet om een nationalisatie desgewenst al volgende maand door te kunnen voeren.

Het idee kan eveneens op aarzelende steun rekenen van de gouverneur van de Bank of England, Mervyn King. „Het zou kunnen worden gebruikt als een middel om de impasse te doorbreken”, erkende hij dinsdag bij een hoorzitting in het Lagerhuis. Wel onderstreepte hij dat zo’n nationalisatie slechts tijdelijk zou moeten zijn.

Invloedrijke publicaties als het dagblad Financial Times en het weekblad The Economist – doorgaans vurige voorstanders van de vrije markt – hebben eveneens geopperd dat een tijdelijke nationalisatie in de gegeven omstandigheden de beste weg is.

Er staat veel op het spel. De regering heeft Northern Rock via de Bank of England sinds september al zo’n 26 miljard pond (35,9 miljard euro) geleend om te voorkomen dat de bank zou instorten en andere banken in haar val zou meetrekken. Deze week breidde de regering de garanties voor de bank bovendien noodgedwongen uit tot een bedrag van 31 miljard pond.

Zo is de regering tegen wil en dank voor een totaal bedrag van 57 miljard pond betrokken geraakt bij Northern Rock, dat in september door de kredietcrisis en een gedurfde manier van financiering in problemen raakte. Per Britse belastingbetaler komt dit neer op bijna 2.000 pond. Het is de prijs die de Britten betalen voor de paniek van afgelopen september, toen duizenden rekeninghouders in allerijl hun geld wilden weghalen bij Northern Rock. Pas toen de regering hun deposito’s garandeerde, keerde de rust enigszins terug.

Dit betekent niet dat al dit geld weggegooid is. Northern Rock heeft veel woningen en onroerend goed op de balans staan, maar als de waarde daarvan iets afneemt – en veel economen houden daar rekening mee voor het komende jaar – is de kans groot dat de schatkist naar een deel van zijn geld kan fluiten.

Voor Brown zelf is het potentieel een explosieve kwestie omdat hij tot juni tien jaar lang minister van Financiën was. Hij was de architect van het huidige systeem, waarbij de Bank of England, het ministerie van Financiën en de Autoriteit voor Financiële Diensten (FSA) samen toezicht houden op de financiële markten.

Critici stellen dat juist de crisis rond Northern Rock aantoont dat het systeem niet goed werkt. De drie instellingen schoten pas te hulp toen het te laat was. Ten onrechte negeerden Brown en zijn ministerie bovendien al een jaar geleden waarschuwingen dat er meer voorzieningen moesten worden getroffen om het hoofd te kunnen bieden aan een crisis rond banken, als die hun verplichtingen niet konden nakomen. Groot-Brittannië is het enige grote geïndustrialiseerde land dat niet zulke voorzieningen kende.

De premier zelf ontkende deze week dat hij hierover was ingelicht. De crisis bewijst volgens hem juist dat het door hem ontworpen systeem ook in moeilijke tijden goed werkt. Hij schreef de problemen toe aan een „ondeugdelijk businessplan” van Northern Rock.

Het liefst zou de regering de hypotheekbank, die haar cliënten de afgelopen maanden in hoog tempo heeft zien weglopen, aan een andere bank verkopen. Eind november leek de kans daarop plotseling groot. Opgetogen meldden Northern Rock en de regering dat er exclusief zou worden onderhandeld met een consortium onder leiding van de befaamde entrepreneur Richard Branson over de overname van de in moeilijkheden geraakte hypotheekbank.

Inmiddels is duidelijk dat ook Branson de omvang van de kredietcrisis had onderschat. Het is voor hem onmogelijk de fondsen voor een overname bij elkaar te krijgen. Een andere gegadigde, private-equitygroep Olivant, worstelt met hetzelfde probleem. De regering heeft nu zakenbank Goldman Sachs in de arm genomen om te helpen, maar groot is de kans op succes niet meer.

Steeds krachtiger klinken daarom de stemmen om de bank te nationaliseren. Sommigen, onder wie de Liberaal-Democraten, vinden het een schande dat de bedrijfsleiding van Northern Rock nog steeds samen met de aandeelhouders kan meebeslissen over de koers van het bedrijf. Het is immers slechts dankzij het infuus van de overheid dat de bank nog leeft. Daarom is het beter om voorlopig zelf de teugels in handen te nemen en de bank te nationaliseren, stellen zij. Daarna moet er een geschikte private partij worden gezocht die de onderneming – vermoedelijk onder een nieuwe naam – voortzet.

Een pikante voetnoot bij dit alles is dat de nieuwe topman van Northern Rock een Nederlander is, Andy Kuipers. Hij volgde eind vorige week de in diskrediet geraakte Adam Applegarth op. Kuipers begon zijn loopbaan in Nederland maar werkt inmiddels al twintig jaar voor Northern Rock. Of hij bij een eventuele nationalisering aanblijft, is nog onduidelijk.