Iraanse politiek is weer spannend

In Iran zijn in maart de parlementsverkiezingen. Die beloven spannend te worden.

Opponenten van president Ahmadinejad hebben een grote tegencoalitie gesmeed.

Opperste Leider Khamenei, die hier de luchtmacht toespreekt, steunt de regering Ahmadinejad. Foto AFP Iran's supreme leader Ayatollah Ali Khamenei speaks with the Iranian Air Force commanders in Tehran, 08 February 2007. Khamanei vowed today the Islamic republic would hit back at US interests worldwide if attacked, amid mounting tension with the West over its nuclear programme. AFP PHOTO/MEHRNEWS/STR AFP

Iraanse verkiezingscampagnes hebben hun eigen rituelen: politici houden wollige toespraakjes voor journalisten, die stellen kritische vragen, er wordt thee en cake geserveerd en iedereen gaat weer naar huis. Van opwinding en verhitte campagnes is al jaren geen sprake meer.

De aanloop van de verkiezingen voor het nieuwe parlement (op 14 maart 2008) lijkt op het eerste gezicht niet anders. In een zaaltje in een oud gebouw hebben drie hervormingsgezinde politici plaatsgenomen achter een tafeltje. Voor hen zitten vrouwelijke journalistes op plastic tuinstoelen. Maar alle aanwezigen in de zaal weten dat het voor het eerst sinds jaren weer spannend gaat worden. Er is een grote anti-Ahmadinejad-coalitie gevormd. Alles wordt op alles gezet om de machtsverhoudingen op hun kop te zetten.

‘Nationale redders’, moet de slogan voor de coalitie worden, al zijn de deelnemers het daar nog niet over eens. President Ahmadinejad en zijn regering hebben het land op de rand van de afgrond gebracht, stelt Abdollah Nasseri, woordvoerder van de coalitie. „De mensen voelen de gevolgen van inflatie, van zedencampagnes en nieuwsgierigheid in hun privéleven”, vult ex-minister van Onderwijs Mustafa Haji aan. „We leven in een kritieke tijd, zowel sociaal, economisch en internationaal zijn er enorme problemen. Dit moet veranderen”, concludeert Nasseri.

Sinds Ahmadinejad in 2005 president werd, waarmee alle uitvoerende macht in handen van neoconservatieven kwam, is de machtscirkel in Iran klein geworden en de polarisatie toegenomen. Na de islamitische revolutie waren er verschillende politieke stromingen die samen besloten over de politieke richting van Iran.

Maar dat is nu radicaal veranderd. Niet alleen de hervormers, ook veel traditionele conservatieve machthebbers worden buiten het beslissingsproces gehouden. Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei heeft bij verschillende gelegenheden zijn steun voor de regering uitgesproken, wat de overige politici verder heeft geïsoleerd.

De hervormingsgezinde coalitie bestaat uit 23 groepen en is het gevolg van die politieke afzondering. Volgens de hervormers wordt het verband gesteund door Akbar Hashemi Rafsanjani, de pragmatische tweede man van Iran, en tegenpool van Ahmadinejad. „Maar de coalitie is samengesteld door ex-president Mohammad Khatami”, zegt Nasseri trots.

Maandenlang heeft Khatami geheime bijeenkomsten georganiseerd om de partijen bij elkaar te brengen, legt Nasseri uit. Khatami was president van 1997 tot 2005 en werd twee keer massaal gekozen door jongeren en vrouwen die meer persoonlijke vrijheden wilden. Van zijn hervormingen is weinig terechtgekomen, gedeeltelijk door tegenwerking en gedeeltelijk uit angst voor de val van het systeem.

„Khatami’s rol in het smeden van eenheid tussen de groepen was cruciaal”, zegt Nasseri. En daar houdt het niet mee op. De afgelopen weken heeft de ex-president scherpe toespraken gehouden voor uitzinnige menigtes in Teheran, Shiraz en Mashad. „Khatami wordt geen kandidaat, maar zal al zijn macht gebruiken om eerlijke verkiezingen te waarborgen.”

Nasseri doelt op de Raad van de Hoeders van de Grondwet. Dit machtige orgaan, dat zeer dicht bij de groep rond Ahmadinejad staat, beslist wie er mee mogen doen aan de verkiezingen. In 2004 werden bijna alle hervormingsgezinde volksvertegenwoordigers van deelname uitgesloten.

„De grote vraag wordt nu of dat weer gaat gebeuren”, zegt Amir Mohebbian, journalist en „realistisch-rechts politicus”. Volgens hem zijn de hervormers niet anders dan vier jaar geleden, toen ze de meerderheid in het parlement hadden. „Ze hebben nog steeds voornamelijk leuzen, maar geen oplossingen voor de economische problemen. Hun tijdperk is voorbij.”

Volgens Mohebbian, die al jarenlang een invloedrijk journalist is, werden de hervormers gekozen door de kinderen van de Iraanse revolutie. „Die waren 17, 18 jaar in 1997 en wilden meer persoonlijke vrijheden. Maar Ahmadinejad werd door diezelfde mensen gekozen omdat die ouder waren geworden, wilden trouwen en economische voorspoed eisten.” Voor het komende parlement verwacht Mohebbian dan ook dat een mix ontstaat van beide groepen. „Iran zal conservatiever worden, maar niet radicaler.”

Mohebbian ziet met lede ogen aan hoe de conservatieven, met name door de controversiële politiek van Ahmadinejad, geen coalitie kunnen vormen. „De regering wil een kritiekloos parlement, om zo geen enkel obstakel te hebben om haar beleid uit te voeren. Maar er is een grote groep conservatieven die vindt dat er wél ruimte voor kritiek moet zijn. Overigens vind ik dat die kritiek er moet zijn.”

Nadat de kandidaten zijn geselecteerd door de Hoeders, begin januari, moeten de Iraniërs zelf hun keuze maken. Voor Mohebbian staat het vast dat de parlementsverkiezingen een populariteitspoll voor het beleid van Ahmadinejad gaat worden. „Hij heeft veel beloftes gedaan, en met name in de provincies veel geld uitgedeeld. In de steden is er ontevredenheid, maar op het platteland zou dat weleens anders kunnen zijn. Men gaat voor of tegen Ahmadinejad stemmen, zo simpel wordt het.”