De security? Och, het zijn nette bedrijven...

Nederland telt evenveel particuliere beveiligers als politieagenten op straat.

„De professionaliteit van beveiligers staat onder druk.”

‘Particuliere beveiliging is een bijverschijnsel van toenemende welvaart.’ Foto Merlin Daleman Nederland, Kaatsheuvel, 30-08-07 Beveiliging Rene Brekelmans loopt door de Efteling. © Foto Merlin Daleman Daleman, Merlin

‘Die pet past ons allemaal’. Ooit moest die slagzin Nederland ervan doordringen dat niet alleen dienders, maar ook burgers verantwoordelijk zijn voor de veiligheid op straat. Toch zijn er geen bewoners gaan patrouilleren in de wijken. In plaats daarvan doken steeds meer particuliere beveiligers in het straatbeeld op. Nederland telt nu 32.000 particuliere veiligheidsmensen en 50.000 agenten. Trek de politiemensen aan het bureau daarvan af en particulier en gemeenteblauw houden elkaar op straat aardig in evenwicht.

Politiewerk wordt steeds meer geprivatiseerd. Daarover gaat het proefschrift waarop de bestuurskundige Ronald van Steden gisteren promoveerde aan de Vrije Universiteit. Zijn boek Privatizing policing is een studie van de groeiende beveiligingsbranche. Van Steden beschrijft de werkwijze van particuliere beveiligers en geeft een verklaring voor de snelle groei van de bedrijfstak.

Dat particuliere beveiligers de politieagenten binnenkort in aantal passeren, stuit nauwelijks op verzet, stelt Van Steden vast. „Sommige agenten zeggen: och, het zijn nette bedrijven en ze ontlasten ons van klussen. Meer dogmatisch ingestelde dienders beschouwen veiligheid als een kerntaak van de overheid en vinden privatisering op dat terrein vreemd. Het publiek komt niet in opstand tegen particuliere beveiligers in het café of bij de HEMA. De groei van de branche is een stille revolutie; iedereen staat erbij en kijkt ernaar.”

Van Steden verklaart de snelle ontwikkeling van de bedrijfstak in de eerste plaats uit de toename van de criminaliteit sinds de jaren zestig. Toch begon de branche pas te groeien in de jaren tachtig, toen de criminaliteitscurve afvlakte. „Waarschijnlijk zijn gevoelens van onveiligheid belangrijker dan feitelijke onveiligheid. Dat onbehagen is sinds de jaren tachtig gegroeid als gevolg van individualisering en globalisering.”

Van Steden beschouwt particuliere beveiliging ook als een bijverschijnsel van toenemende welvaart. „Er valt simpelweg meer te beschermen en de beveiligingsbranche is gevoelig voor economische groei en neergang. In het grijze, semipublieke gebied van pretparken en winkelcentra is de vraag aan de orde wie geroepen is om andermans rijkdommen te beschermen: de politie of particulieren.”

Dat ‘iedereen die pet past’, blijft uitgangspunt van overheidsbeleid. Voorlichting van die strekking heet nu ‘responsibilisering’. Dit draait eigenlijk steeds op privatisering uit. Van Steden: „Het lijkt erop dat de samenleving niet vitaal genoeg is voor sociaal toezicht. En waar mensen niet meer op elkaar letten, belandt die taak op het bordje van professionals als beveiligers en agenten. Het is niet zo dat de overheid veiligheid uit handen geeft. Die laat juist zijn tanden zien met harder optreden en zwaardere straffen. Wel worden problemen die niet gelden als harde criminaliteit, zoals overlast in de buurt en kleine overtredingen, steeds meer overgelaten aan anderen dan de politie. En de overheid treedt terug als niet duidelijk is of er publieke of private belangen in het spel zijn.”

Volgens Van Steden staat de professionaliteit van beveiligers onder druk. „De opleidingen worden wel wat beter, maar dat is afhankelijk van de vraag naar beveiliging. De branche neemt het heft niet in eigen handen. Een winkelcentrum is er in de eerste plaats voor plezier, en dan pas voor beveiliging, en wil daar niet te veel aandacht aan besteden. In de beveiligingsbranche is de prijs een selling point. De winstmarges zijn klein, de financiële ruimte voor opleidingen beperkt. Gemeenten en deelgemeenten, waaronder Slotervaart, huren beveiligers in om hangjongeren onder controle te houden, en die gaan ook vaak voor zo goedkoop mogelijk.’’

Ten slotte ontbreekt het aan toezicht op de beveiligingsbranche. „Politie en justitie oefenen enige preventieve controle uit: aankomende beveiligers en beveiligingsbedrijven worden gescreend. Daarna wordt er weinig naar de branche omgekeken. Het ministerie van Justitie voert nauwelijks beleid op deze groeisector.”