De meest Europese rivier

Drie jonge historici trokken deze zomer door Europa op zoek naar de oostgrens van het continent. In een serie reisverhalen proberen Marc Hannemann, Sjoerd Keulen en Ronald Kroeze te ontdekken wat Europa nu eigenlijk is. Aflevering 13: Vilkovo.

„Ja, ’t is wel een mooi gebied, hè?” Alko Bijkerk kijkt niet op een understatement meer of minder. We kijken verbaasd op van het punt waar de Donau in de Zwarte Zee stroomt. Op het punt waar de rivier en de zee elkaar raken, is er een permanente branding. Ernaast staat een monumentje: 0 KM. Na 2.888 kilometer is de Donau eindelijk op zijn eindbestemming, een reis die begon in Duitsland en na tien Europese landen in Oekraïne eindigt.

Bijkerk is een goedlachse Overijsselaar, één van de weinige stervelingen die hier op de uiterste zuidpunt van Oekraïne woont. Eén keer in de drie maanden komt hij hier naar zijn eiland, te midden van drieduizend vierkante kilometer natuur. De omgeving deelt hij slechts met overvliegende pelikanen, gigantische libellen en oogverblindende zonsondergangen. En riet natuurlijk. Bijkerk handelt er in, dat deed zijn grootvader al.

„In het begin was riet iets voor armen. Vanaf een bootje in Giethoorn sneed je een paar meter van de kant en gebruikte je voor het dak, en je handelde er een beetje in. Later gingen we het uit Duitsland halen, toen Hongarije, Roemenië, en nu zitten we hier. Inmiddels is riet een luxeproduct geworden. In Nederland kunnen we al niet meer aan de vraag voldoen, en in Oekraïne begint het ook op te komen. Zelfs president Joesjtsjenko’s datsja heeft een rieten dak!” Arbeidskosten zijn hier veel lager dan in Nederland, een belangrijke reden voor Bijkerks komst.

Bovendien is het klimaat perfect. In de winter is de grond bevroren. Honderden dorpelingen stromen dan uit het nabijgelegen Vilkovo, om gewapend met zeisen riet te oogsten. „’s Ochtends in de luwte zie je ze dan in lange rijen de rietvelden opmarcheren. Een machtig gezicht!”

Voor het opzetten van de joint-venture met een Oekraïense partner kreeg Bijkerk een subsidie van de Economische Voorlichtingsdienst. Dit agentschap van Economische Zaken steunt bedrijven die zowel de Nederlandse als de plaatselijke economie ten goede komen. „In de winter zijn wij de belangrijkste werkgever hier”, vertelt Bijkerk. „Mijn rietdekkers komen in Nederland om het vak te leren. Behalve rietdekken leren ze er ook dingen over Westerse arbeidsmentaliteit.” „En over democratie”, weet Aleksander Roedemko, Bijkerks Oekraïense zakenpartner.

Achter ons stroomt nog steeds de Donau, niet de langste, wel de meest Europese rivier die er bestaat. Dit is de grens van Europa en dat is het altijd al geweest. De Donau vormde de grens van het Romeinse, Habsburgse, Ottomaanse en Russische en Sovjetrijk en is nu de buitengrens van de EU. Nu is de rivier uitgestroomd en zijn reis ten einde. De onze niet. Net over de grens van de Donau, met onze tenen in Oekraïne, is de mentaliteit nog steeds Europees. Wij moeten daarom door, al hadden we hier graag nog langer willen blijven.

Bekijk alle artikelen, foto’s en video’s op een interactieve kaart via nrc.nl/grenspaal