Zelfdiscipline commissarissen moet volstaan

Het valt best mee met de hoogte van de beloningen van bestuurders, vindt de commissie-Frijns. En de excessen die er wel zijn, moeten door zelfdiscipline aangepakt worden.

Productie bij autofabrikant Nedcar in Born. De gemiddelde topman verdient in Nederland twintig keer wat een gemiddelde fabrieksarbeider verdient. Daarmee zit Nederland in de onderste regionen van Europa. Foto Rien Zilvold Aanbevelingen Frijns born nedcar motoren worden gemonteerd foto rien zilvold Zilvold, Rien

Stop toch met zeuren over topbeloningen. De gemiddelde topman verdient ‘slechts’ twintig keer wat een gemiddelde fabrieksarbeider verdient. Daarmee zit Nederland in de onderste regionen van Europa, met Zweden en België.

Dat blijkt uit een onderzoek dat de commissie-Frijns heeft laten uitvoeren. En met die conclusie is het bijna logisch dat Frijns er gisteren voor terugdeinsde om wettelijke maatregelen aan te bevelen om topbeloningen in te perken. Ook al constateert hij eveneens dat de beloningen fors zijn gestegen. „Vooral bij de grote bedrijven en dan vooral bij de voorzitters. Dat past bij wat er in Europa gebeurt.”

Het argument om niet in te grijpen is verder het gangbare: Hoe kunnen bedrijven anders toptalent aantrekken of behouden? Neem Groot-Brittannië, waar de bestuursvoorzitter dertig keer het fabrieksarbeiderssalaris vangt. Of de VS, waar dat gemiddeld een factor veertig is. Het valt dus best mee in Nederland. En dat is een bekend geluid. Grote Nederlandse bedrijven, beloningsexperts en headhunters die topmanagers voor ze werven, herhalen het keer op keer.

Maar het gaat wel om een gemiddelde van bijna alle beursfondsen in Nederland. Dus niet alleen de beloning van de bestuursvoorzitters van de AEX-fondsen worden meegerekend, met toppers als Jeroen van der Veer (9,1 miljoen inclusief aandelen en opties), Crispin Davis bij Reed Elsevier (7,4 miljoen ) en Don Shepard bij Aegon (7,3 miljoen). Ook de topmannen van bedrijven als Beter Bed (867.452 euro), Unit 4 (579.000) of Grontmij (471.000) tellen mee. Dat drukt het gemiddelde weer.

Het doet niet af aan de excessen. En juist daar was dit jaar de meeste ophef over. Over de 80 miljoen die Jan Bennink vooral door winst op aandelen en opties opstreek bij de verkoop van Numico aan Danone en de 30 miljoen euro die topman Rijkman Groenink overhield aan de overname van ABN Amro door het consortium.

De commissie-Frijns kiest voor zelfdiscipline en meer transparantie. Over de vertrekregeling bijvoorbeeld. Of over de zogeheten change of control-bonussen die bestuurders krijgen als hun bedrijf wordt overgenomen. Ze doet aanbevelingen aan commissarissen, maar eigenlijk zijn die een herhaling van wat vaker is geopperd.

In het verleden hebben commissarissen de zelfdiscipline niet op kunnen brengen. Hoewel aandeelhouders formeel de beloning vaststellen sinds de invoering van de Code Tabaksblat, volgen zij vrijwel altijd het voorstel van de commissarissen. Waarom commissarissen nu wel die zelfdiscipline kunnen opbrengen, zegt Frijns niet. Ze zouden geleerd kunnen hebben. Er zijn bemoedigende signalen. Vooraanstaande commissarissen als Kees van Lede, Jan Kalff en Karel Vuursteen hebben in de afgelopen maanden geventileerd dat het wat hun betreft ook te gortig wordt. Daarentegen neemt het aantal buitenlanders in de raden van commissarissen rap toe. Met de hogere beloningen in hun eigen land als referentiekader, zullen zij minder snel paal en perk stellen.

Wettelijke maatregelen zijn echter te bot, vindt Frijns. „Daar verwachten we niet veel goeds van, ze zijn makkelijk te omzeilen en leveren mogelijk reputatieschade op”, zei hij. De commissie heeft het onderzoek naar de beloningen laten uitvoeren door de Rijksuniversiteit Groningen en beloningsexpert Towers Perrin. Dat er altijd gaten in wetgeving kunnen worden gevonden om beperkingen aan topbeloningen te omzeilen, weten ze bij Towers Perrin als geen ander. Het mag een waarschuwing zijn voor minister Bos van Financiën die gisteren aangaf het advies niet geheel te volgen en wel wettelijke maatregelen voor te bereiden om excessen te voorkomen.

Een troost heeft Bos. De commissie-Frijns vindt dat commissarissen meer afstand moeten nemen van de beloningsexperts.

Het rapport van de commissie-Frijns is te lezen op www.nrc.nl/economie