Turkije is weer ‘de supermacht in deze regio’

Turkije begint vandaag in goede stemming aan het Offerfeest. Veel Turken zijn blij dat de PKK eindelijk in Noord-Irak wordt aangepakt.

Toen in oktober het Suikerfeest plaatshad, was Turkije in diepe rouw. Juist voordat het feest begon had de Turks-Koerdische Arbeiderspartij (PKK) van Abdullah Öcalan in Sirnak in het zuidoosten van het land dertien Turkse soldaten gedood. Veel Turken waren ontzet over het verlies van zoveel jonge Turkse levens: was er dan niets wat dit land tegen de PKK kon doen? Vandaag begint het Offerfeest en de sfeer nu is stukken beter.

Zondag voerden tientallen Turkse vliegtuigen aanvallen uit op PKK-doelen in Noord-Irak en dinsdag trokken honderden Turkse militairen de grens over om de Koerdische extremisten aan de Iraakse kant van de grens te bevechten. Turkije is niet langer het machteloze slachtoffer dat wachtte op een nieuwe aanslag. Turkije is weer de „supermacht in deze regio”, juichte de hoofdredacteur van de krant Hürriyet.

Maar niet alleen de militaire, ook de diplomatieke situatie in de regio is sinds oktober aanzienlijk veranderd in Turkije’s voordeel. Jarenlang liet Ankara de regeringen van Irak en de Verenigde Staten weten dat de PKK nu toch echt aangepakt diende te worden in zijn vrijhaven in Noord-Irak. Commissies werden opgezet, vergaderingen belegd maar uiteindelijk gebeurde er helemaal niets. Pas toen Turkije dreigde met een invasie van Noord-Irak ging Washington serieus de discussie aan met Ankara over de PKK.

Keerpunt daarbij was ongetwijfeld het bezoek dat premier Erdogan in november aan de Amerikaanse president George Bush bracht. Niet alleen zei Bush daar dat de PKK ook een vijand van de Verenigde Staten is (veel Turken dachten lange tijd dat Washington de Koerdische extremisten in het geniep van steun voorzag) maar tevens werd er afgesproken dat de Verenigde Staten informatie die zij hebben over de PKK – bijvoorbeeld verkregen door spionagevliegtuigen – aan Turkije zouden doorspelen. Aanvankelijk heerste er scepsis over die toezegging maar naar het zich nu laat aanzien hebben de VS zich wel degelijk aan die belofte gehouden.

Niemand minder dan het hoofd van de Turkse strijdkrachten, generaal Büyükanit, liet weten dat hij na een „slapeloze” nacht trots en tevreden naar huis ging, wetende dat de PKK door de aanval van het Turkse leger grote verliezen had geleden „dankzij informatie die van de Verenigde Staten kwam”. De Verenigde Staten zorgden er zelfs voor dat tijdens de grote luchtraid op Noord-Irak het luchtruim daar leeg was, zodat er geen incidenten konden plaatshebben tussen Turkse militaire vliegtuigen en – bijvoorbeeld – Amerikaanse, liet hij weten.

Uiteindelijk ligt in die veranderde Amerikaanse opstelling het grootste winstpunt voor Turkije. In de aanloop naar de oorlog tegen het bewind van de Iraakse leider Saddam Hussein weigerde het Turkse parlement het Amerikaanse leger toestemming te geven om Irak vanuit Turkije aan te vallen en een tweede front te openen. Washington zag de weigering als een grote klap in zijn gezicht. Na de weigering probeerden beide landen geregeld de geschonden betrekkingen weer wat op te kalefateren maar de sfeer bleef ijzig. Als de Verenigde Staten al vrienden hadden in de regio, zo was de stemming in Turkije, dan waren het de Koerden in Noord-Irak maar niet Turkije. Nu de Verenigde Staten helpen bij de strijd tegen de PKK bestaat er voor het eerst sinds lange tijd de mogelijkheid om de betrekkingen werkelijk te verbeteren.

Uiteindelijk zal dat het grootste winstpunt voor Turkije blijken. De Verenigde Staten zijn nog steeds de supermacht in het Midden-Oosten en de komende jaren moet er nog een hele reeks heikele dossiers afgewerkt worden.

Zo twijfelt niemand in Turkije eraan dat de Koerden in Noord-Irak uiteindelijk naar onafhankelijkheid streven – een nachtmerrie voor veel Turken die denken dat het overwegend Koerdische zuidoosten van het land zich direct bij die nieuwe staat zou willen aansluiten. Slechts met Amerikaanse hulp kan Turkije die Koerdische drang naar onafhankelijkheid onder controle houden.