’t Plezier van bewegen

Elias Tegene (49) gebruikt in Ethiopië sport om gehandicapten uit hun isolement te halen. Hij is de spil in een project van Nederlandse studenten.

Elias Tegene is een geëngageerd mens. De Ethiopische, in Duitsland afgestudeerde sportpsycholoog zet zich in voor gehandicapten, die zonder hulp veelal worden verstoten. Tegene gebruikt sport om deze landgenoten een toekomst te bieden. Geassisteerd door een groep Nederlandse studenten is hij in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba druk met het opzetten van een sport- en trainingscentrum voor gehandicapten. „Om hun leven draaglijker te maken.”

Tegene schetst een somber beeld van het bestaan van een gehandicapte in Ethiopië. Gevoed door de opvatting dat een handicap een straf van God is, worden mensen met een beperking veelal buiten de gemeenschap geplaatst. „De familie houdt uit schaamte een gehandicapte vaak thuis, waardoor velen in armoedige omstandigheden opgroeien. Vooral kinderen krijgen nauwelijks de gelegenheid buiten te spelen.”

Met het toekomstige sport- en trainingscentrum denkt Tegene een nieuwe stap te zetten in de integratie van vooral gehandicapte kinderen. Het project komt voort uit activiteiten van Respo International, een Nederlandse organisatie die gelieerd is aan de Hogeschool Windesheim in Zwolle en tot doel heeft gehandicapten kennis te laten maken met recreatief sporten en bewegen. Onder het motto The Joy of Movement lopen er naast Ethiopië projecten in Albanië, Argentinië en Kenia.

Waarom kan sport de gehandicapten in Ethiopië uit hun isolement halen? Over het antwoord hoeft Tegene niet lang na te denken. „Door fysieke educatie hebben ze meer kans zichzelf te redden en dat vergroot hun kans op onafhankelijkheid. Ze kunnen de deur uit om te winkelen en normaal hun school afmaken. Op die manier werken gehandicapten aan sociale relaties en dat heeft weer een positief effect op hun psyche. Velen vertonen agressief gedrag, vaak doordat ze niet begrepen worden.”

Aan enthousiasme voor het project geen gebrek bij Tegene. En evenmin bij de studenten die elke vier maanden worden afgelost door een nieuwe ploeg uit Nederland. Irma Veldman en Anniek Jansen van de Academie voor Lichamelijke Opvoeding in Zwolle behoren bij de groep die in september is gekomen en in januari vertrekt. Zij werken nauw samen met Tegene om het sport- en trainingscentrum vorm te geven.

Waar de Ethiopische sportcoördinator van het toekomstige centrum zich vooral bezighoudt met ambtelijke zaken, geven de studenten workshops om docenten specialistische kennis voor sport met gehandicapten bij te brengen. Jansen heeft ook om een andere reden gemerkt dat haar bijdrage gewenst is. Verongelijkt: „Docenten slaan hier de kinderen nog. Dat schijnt normaal te zijn. Dat proberen we ze als eerste af te leren.”

Volgens Veldman is er na twee jaar studentenuitwisseling een stevige basis gelegd. Er wordt samengewerkt met vijftien gehandicapteninstituten en tien dovenscholen en er wordt nog gezocht naar een blindeninstituut. „Dat we nu met iets blijvends bezig zijn, vind ik mooi”, zegt Veldman. „Het sport- en trainingscentrum wordt een plek voor de Ethiopiërs. Alle instituten en scholen kunnen er gebruik van maken. Dat is effectiever dan voortdurend de scholen aflopen.”

Bas Schutte, in Nederland de projectcoördinator, kan nog niet zeggen hoeveel het sport- en trainingscentrum gaat kosten. Dat hangt voor een belangrijk deel af van de tekeningen die nu gemaakt worden door bij het project betrokken studenten Bouwkunde. Voor de operationele kosten denkt Schutte op jaarbasis tussen de 10.000 en 20.000 euro nodig te hebben. Schutte: „Alle studenten die aan het project hebben meegewerkt – momenteel een dertigtal – zijn ambassadeur geworden en hebben tot taak gekregen aandeelhouders voor honderd euro per jaar te werven. Daarmee denken we het centrum draaiend te kunnen houden. De uitgifte loopt gestaag; er zijn al enkele tientallen aandelen verkocht.”

Dit is het tweede deel in een korte serie over sport in Ethiopië.