Psychologische tests in gevaar door openheid

Psychologische tests dreigen ‘op straat’ te komen door nieuwe privacyrichtlijnen. Een beroepscode schrijft voor dat psychologen cliënten een kopie van de test met juiste antwoorden mee moeten geven.

Veel psychologen vrezen dat daardoor de tests op ruime schaal verspreid raken. Dat heeft als nadeel dat mensen kunnen oefenen voor ze zich laten testen. „De tests worden dan snel onbetrouwbaar,” zegt de aan de RU Groningen verbonden testontwikkelaar en psycholoog dr. Peter Tellegen, „terwijl het tonnen kost om nieuwe betrouwbare tests te maken.”

Het gaat om veelgebruikte intelligentietests en persoonlijkheidsvragenlijsten, maar ook om de tests die schoolvorderingen meten. In de vorige beroepscode van het Nederlands Instituut voor Psychologen (NIP) waren de ruwe testgegevens en de test uitgesloten van inzage door de cliënt. Alleen de uitgewerkte resultaten waren in te zien.

In het vaktijdschrift De Psycholoog van november schrijft emeritus hoogleraar psychologie Wim Hofstee dat het College Bescherming Persoonsgegevens daar geen genoegen mee nam. Het was een uitzondering die strijdig was met de Wet Bescherming Persoonsgegevens.

De ethische commissie van het NIP heeft daarop besloten dat behalve de gegeven antwoorden ook de hele test in kopie moet worden meegegeven. Hofstee: ‘zonder die vragen hebben de antwoorden immers geen betekenis’.

Op psychologische tests rust auteursrecht waardoor kopiëren en verspreiden van het testmateriaal is verboden. Hofstee schrijft dat ‘voor het verstrekken van een kopie aan de cliënt geen toestemming van de uitgever nodig is’.

Maar Geert van der Meulen van Boom Test Uitgevers is daar nog niet zo zeker van. „De Privacywet en de Auteurswet lijken strijdig te zijn. Het NIP lijkt van mening te zijn dat de Privacywet prevaleert boven de Auteurswet, maar dat weten wij nog niet zo zeker. Met de andere testuitgeverijen zijn we dat aan het uitzoeken.”

Van der Meulen verbaast zich erover dat het NIP nu voorschrijft om kopieën mee te geven die – om verspreiding zo veel mogelijk tegen te gaan – moeten zijn voorzien van een groot elektronisch watermerk waarop staat aan wie de kopie is overhandigd. „Je kunt ook inzage geven. De cliënten moeten dan de moeite nemen om langs te komen.”