Oudjaar op de bank

Europa’s bancaire sector is met een astronomisch bedrag uit de brand geholpen. De Europese Centrale Bank (ECB) stelde eergisteren 348 miljard euro beschikbaar aan 390 banken voor een looptijd van twee weken, om te verzekeren dat zij met de jaarwisseling geen geld tekortkomen. Dat is tweemaal het normale bedrag dat banken voor dit soort looptijden beschikbaar krijgen.

De noodactie van de ECB lijkt voorlopig te hebben gewerkt. De sterk opgelopen rentes waartegen wantrouwende banken elkaar geld lenen, zijn gedaald en de zorg dat er liquiditeitstekorten optreden, is even weg. Gisteren nam de ECB geld met andere looptijden uit de markt, wat onderstreept dat banken zich voorlopig senang voelen met de middelen die hen ter beschikking zijn gesteld.

De ECB wordt alom geprezen voor zijn optreden dit jaar tegen de kredietkrapte onder banken. De Amerikaanse en vooral de Britse centrale bank hebben het beleid van liquiditeitsvoorziening inmiddels overgenomen.

Dat neemt niet weg dat dit een lapmiddel is. De oorzaak van de kredietcrisis wordt er niet mee weggenomen. Die ligt vooral in de creatie van complexe financiële instrumenten door banken, in dit geval gebaseerd op Amerikaanse hypotheken, die zich tegen hun scheppers hebben gekeerd. Risico’s werden gebundeld, in partjes opgedeeld en doorverkocht. Nu blijkt dat niemand daardoor meer weet wie welke risico’s loopt. Riskante beleggingen en leningen werden van de bankbalans afgehaald en ondergebracht in speciale beleggingsvehikels die niet langer op het kapitaal van de bank zouden drukken. Toch hielden banken al die tijd hun verplichtingen voor als het fout zou gaan. Veel beleggingsvehikels moeten daarom weer op de balans worden gezet.

Objectieve kredietbeoordelaars zouden een welhaast wetenschappelijk rapportcijfer hebben kunnen geven aan de complexe financiële instrumenten. Banken en beleggers hadden dan precies geweten welk risico eraan verbonden was. Maar de golf van afwaarderingen laat zien dat de beoordelaars helemaal niet zo objectief waren, of de risico’s schromelijk hebben onderschat.

De gemeenschap is nu gegijzeld door de banksector. De crisis laten uitwoeden en accepteren dat er slachtoffers onder de banken vallen, kan niet. Daarvoor is het bankensysteem te essentieel voor de samenleving. Voorlopig rest niets anders dan het versoepelen van de voorwaarden waaronder banken aan geld komen, door lagere rentes, onbeperkt krediet of een combinatie hiervan. Dat laat onverlet dat er negatieve consequenties moeten zijn voor de betrokken banken. Anders zaait het beleid bij deze crisis het zaad voor de volgende.