Ongehoorzame Berlijner moet aan autovignet

In diverse Duitse steden worden per 1 januari 2008 milieuzones voor het personenvervoer van kracht. „Parkeerbonnen gooi ik altijd weg, maar dit is serieus.”

Hoe groot kan de chaos worden, en is er een plan B voor het geval niemand zijn boete betaalt? Katrin Lompscher, wethouder van milieu in Berlijn voor de linkse partij Die Linke, werpt haar handen in de lucht en zucht hartgrondig. We gaan er van uit, zegt ze, dat het goed gaat. En nee, er is geen plan B. „We zullen in het begin coulant zijn, zeker tegen buitenlanders, maar uiteindelijk zal iedereen zich aan de wet moeten houden.”

In een aantal Duitse steden, waaronder Berlijn – de ongehoorzaamste stad van Duitsland – worden met ingang van 1 januari 2008 zogeheten milieuzones ingevoerd. Automobilisten, ook buitenlandse, zijn vanaf die datum verplicht een speciaal milieuvignet op hun auto te hebben zodra ze zo’n zone inrijden. De maatregel, die veel weerstand oproept, is het gevolg van Europese regelgeving voor de uitstoot van fijnstof en stikstofdioxide.

Wethouder Lompscher heeft de ondankbare taak om het aan de Berlijners uit te leggen, en aan de vele buitenlanders in de hoofdstad. Met krap twee weken te gaan is nog lang niet iedereen op de hoogte. Maar Lompscher put hoop uit het feit dat vijfhonderdduizend Berlijnse automobilisten intussen een vignet hebben aangevraagd. „Zo ongehoorzaam zijn mijn stadgenoten ook weer niet.”

Berlijn hoort tot de eerste steden die het milieuzone- en vignettensysteem invoeren. Andere steden zijn Keulen, Augsburg, Neu-Ulm en Hannover. Van die laatste stad hebben de buitenlandse automobilisten nog een jaartje uitstel gekregen. De Duitse autoriteiten verwachten dat in 2008, waarschijnlijk halverwege het jaar, Stuttgart, Mannheim, München en Regensburg zullen volgen.

Voor Berlijnse automobilisten of buitenlanders die per auto naar de hoofdstad gaan, betekent de maatregel het volgende. De milieuzone geldt alleen in de binnenstad, in dit geval het gebied dat omsloten wordt door de binnenste ring van de S-Bahn, die de stations West-, Süd- en Ostkreuz aandoet, alsmede het noordelijk gelegen station Gesundbrunnen. Hier zijn vrijwel alle toeristische attracties.

In de milieuzone worden drie vignetten ingevoerd die elk een emissieklasse markeren – en daarmee de vervuilingsgraad van de auto aangeven. Op grond van het kentekenbewijs worden de vignetten toegekend. Ze hebben de kleuren groen, geel en rood. In Nederland worden ze ‘fijnstofstickers’ genoemd.

Na 2010 kan men alleen nog met een groen vignet de milieuzone in; daarvoor is dat met de andere vignetten ook mogelijk. Maar een vignet moet men hoe dan ook hebben, duidelijk op de voorruit. Een vignet kost in Duitsland vijf euro. De instantie die de vignetten op basis van de technische kwalificaties van de auto verschaft, is de Technischer Überwachungs-Verein (TÜV), die in de Bondsrepubliek wettelijke controles van automobielen verzorgt. De TÜV Berlin meldt dat het intussen „lekker druk” begint te worden.

Auto’s zonder roetfilter of katalysator krijgen geen vignet – die komen de binnenstad niet in. Dat gold aanvankelijk ook voor oldtimers, maar de lobby daarvoor was zo goed dat voor de oudjes een uitzondering is gemaakt. Ze mogen zonder sticker naar binnen.

De Allgemeine Deutsche Automobil-Club (ADAC), de Duitse ANWB, is van meet af aan mordicus tegen het systeem. Te ingewikkeld, te veel bureaucratie, te anti-auto en niet erg effectief. Voor Berlijn, met veel studenten en mensen met een laag inkomen, komt er bij dat uitgerekend zij worden geraakt. Zij rijden in de oudste en meest vervuilende auto’s.

Het lijkt allemaal op automobilistje pesten, maar Katrin Lompscher werpt die suggestie resoluut terzijde. „In onze binnenstad worden de Europese normen voor stikstofdioxide en fijnstof overschreden. Daar moeten we iets aan doen en aangezien het verkeer de belangrijkste veroorzaker is, ligt daar de oplossing. Het gaat ons om de gezondheid van de bewoners en die van de bezoekers. Betere lucht voor Berlijn, dat is wat we willen.”

Wie drukke straten als de Friedrichstrasse, Chausseestrasse, Lietzenburger- en Kantstrasse een beetje kent, kan de wethouder geen ongelijk geven. Het zijn walmende verkeersaders die een aanslag op de gezondheid plegen.

Het systeem staat of valt met handhaving en controle. Wie geen vignet heeft waar dat dadelijk wel verplicht is, kan een boete van veertig euro krijgen. Lompscher zegt dat in het begin coulant zal worden opgetreden, maar een politiewoordvoerder bestrijdt dat. Een overtreding van veertig euro geldt als zwaar, „dan geeft het geen pas als de politie wegkijkt”.

Veel buitenlanders zullen zeker in het begin een beroep op onwetendheid doen. Dat raakt het gevoelige punt van informatievoorziening. Die laat volgens menig automobilist te wensen over. Toch zijn velen al wel op de hoogte. Commentaar van een buitenlandse rijder: „Parkeerbonnen gooi ik altijd weg, maar dit is serieus. Je komt de stad niet meer in. Ik heb mijn stickertje dus maar aangeschaft”.