Melkgigant moet Brussel zien te overtuigen

Als de fusie van Friesland Foods en Campina slaagt, domineren zij de Nederlandse zuivelmarkt. Maar eurocommissaris Kroes kan dwarsliggen.

Koffiemelk van Friesche Vlag, sap van Appelsientje, melk van Domo, kaas van Frico en Milner, Mona-toetjes en gezondheidsdrankjes van Optimel komen straks allemaal van één bedrijf. Tenminste, als het aan zuivelbedrijven Campina en Friesland Foods ligt. Gisteren kondigden ze aan te willen fuseren tot een bedrijf met 22.000 werknemers en 8,3 miljard euro omzet.

Beiden zijn al sterk in Nederland, Duitsland, België en Griekenland. Maar zuivel wordt steeds meer een wereldmarkt. Oost-Europa en vooral China zijn, dankzij een stijgende levensstandaard, in opkomst. Daar willen ze van profiteren.

Fuseren leidt tot schaalvergroting en kostenbesparingen. Over een samengaan van beide coöperaties is al vaker gesproken, maar niemand nam dat serieus. Zo’n combinatie zou immers zo dominant worden op de Nederlandse zuivelmarkt, dat de kartelwaakhond NMa die nooit zou goedkeuren.

Maar de concerns hebben nu hun hoop gevestigd op eurocommissaris Neelie Kroes in Brussel. Want Friesland Campina, zoals het fusiebedrijf gaat heten, mag dan in Nederland dominant zijn, op Europese schaal wordt het concern juist een serieuze tegenspeler voor de twee grootste zuivelconcerns ter wereld: het Zwitserse Nestlé en het Franse Danone.

„De mogelijkheden voor gezonde marktwerking blijven”, zei topman Kees Wantenaar van Campina gisteren. De bedrijven zeggen niet bang te zijn dat de fusie strandt bij de karteltoezichthouders. Hoewel de bedrijven, die ieder circa tweederde van hun omzet buiten Nederland behalen, in sommige Europese landen een grote machtspositie hebben.

In Nederland is die dominantie evident: bijna alle melk (ook huismerkmelk van de supermarkt) is van dit duo, en dat geldt ook voor de meeste vla en yoghurt. Op de kaasmarkt zou de nieuwe zuivelreus heer en meester worden met Frico, Milner, Campina en Volmer. Met gezondheidsdrankjes Optimel en Vifit hebben ze een sterke marktpositie.

Hoewel Kroes over de fusie moet beslissen, kan ze het Nederlandse deel daarvan door de NMa laten bekijken. De NMa moet dan beoordelen of het fusiebedrijf niet teveel macht krijgt.

Recent toonde de NMa zich gevoelig voor het argument dat Nederlandse bedrijven moeten kunnen concurreren op Europese schaal. Daarom keurde de NMa deze zomer de fusie tussen de bloemenveilingen Flora Holland en Aalsmeer goed, hoewel het bedrijf in Nederland een marktaandeel zou krijgen van 98 procent.

Omdat het merendeel van de omzet van beide zuivelconcerns in het buitenland wordt behaald, neemt Kroes uiteindelijk de definitieve beslissing. Op Europees niveau krijgt ze te maken met het op Nestlé en Danone na grootste zuivelconcern ter wereld en ze zal daarover willen meebeslissen.

Kroes zal de zuivelmarkt naar verwachting enger definiëren dan de NMa, omdat ze op geen enkel deelterrein een te grote marktmacht wil. Ze zal deze markt waarschijnlijk splitsen in melk, yoghurt, vla, toetjes, gezondheidsdrankjes en kaas.

Dat levert voor Campina en Friesland Foods problemen op. Campina is het meest verkochte A-merk in de supermarkten in het westen en zuiden van Nederland. Friesche Vlag (van Friesland Foods) heeft die positie in noord- en oost Nederland. Het fusiebedrijf zou een stevige vuist kunnen maken tegen supermarkten.

[Vervolg ZUIVELFUSIE: pagina 17]

ZUIVELFUSIE

Combinatie kan prijzen aan supermarkten dicteren

[Vervolg van pagina 1] De afgelopen jaren beklaagden de twee zuivelondernemingen zich er over dat ze te weinig zouden verdienen aan de melk en yoghurt in de supermarkt. Na de fusie kunnen ze voor een groot deel de markt voor dagverse producten dicteren.

Een ander obstakel is dat Brussel ook scherp kijkt naar de gevolgen aan de inkoopkant: want hoeveel mogelijkheden hebben boeren straks om uit te wijken naar een andere zuivelfabrikant als hun leveringscondities verslechten? Na de fusie blijven in Nederland piepkleine zuivelbedrijfjes over, waar boeren niet met hun enorme hoeveelheden melk heen kunnen.

Campina en Friesland Foods willen niks zeggen over hun marktaandelen in diverse landen en hun positie in verscheidene producten. „We hebben het liever over het grote geheel”, aldus Campina. Maar de kans dat Campina en Friesland Foods ongehinderd kunnen fuseren is nihil. Beide bedrijven zullen een groot aantal onderdelen moeten verkopen. Misschien wel zoveel dat de twee besluiten om toch niet samen te gaan. Dan is Campina weer net zo ver als drie jaar geleden toen een beoogde fusie met het Deense Arla niet doorging. Dat was voor Campina toen ook „de perfecte fusie”.

Op de persconferentie waarop de zuivelcoöperaties hun voornemen gisteren toelichtten, zei topman Theo Spierings van Friesland Foods dat de bedrijven samen een sterkere groei kunnen doormaken dan wanneer ze zelfstandig blijven. „Zijn we goed op orde? Ja. Maar verstevig je je positie met een groter en sneller bedrijf? Dan moet je nu handelen”, aldus Spierings.

Friesland Campina wil een onderneming worden die „groot en slagvaardig” tegelijk is. De zuivelcoöperaties denken elkaar in hun buitenlandse afzetgebieden te versterken. Terwijl Campina maar een klein deel van haar inkomsten uit Azië haalt, is dat voor Friesland Foods 21 procent van de omzet. Verenigd ziet de coöperatie meer mogelijkheden voor een stevige positie in Amerika en het Afrikaanse continent.

Voor de 17.000 boeren die aan de zuivelproducten leveren en eigenaar zijn van de twee coöperaties moet de „beste en meest stabiele” melkprijs geleverd worden, zei Wantenaar. Ook moet de grotere productie van melkproducten de groei van boerderijen bevorderen. Hoewel ze gisteren bekendmaakten „verkennende gesprekken” te starten, is er al intensief speurwerk aan voorafgegaan. Deze zomer zocht Friesland Foods toenadering tot Campina, memoreerde Wantenaar. „Sybren (Attema, red.) belde me. ‘Laten we eens praten over dingen die ons allebei raken’, zei hij. Dat is het moment geweest dat we elkaar diep in de ogen keken. Zo is het gekomen.”

Wantenaar is nu topman van Campina, in de intentieverklaring die met Friesland Foods is getekend zal hij president-commissaris van het nieuw te vormen Friesland Campina worden. Attema van Friesland Foods wordt vice-voorzitter van de raad van commissarissen. Een nieuwe topman wordt buiten het concern gezocht.